Net als veel andere media toonde de NOS in het journaal deze foto van de verdachte in de zaak Milly Boele. Zijn ogen zijn afgeplakt met een zwarte balk, maar zijn gestalte is goed waarneembaar. Was het goed de foto te tonen, zodat iedereen een beeld kreeg bij de vermoedelijke dader, of had de redactie het tonen van de foto beter achterwege kunnen laten? De emotie liepen toch al hoog op na het nieuws over de dood van het meisje. Wat vindt u er van als de media op deze manier een verdachte in beeld brengen?
Bij dergelijk onomstredenheid van daderschap zie ik geen enkel argument tegen publicatie. Zelfs zonder balkje was dit prima geweest. De dader heeft zichzelf tot vijand van de mensheid gemaakt, zichzelf als het ware buiten de orde van de mensheid gesteld en op die manier zijn recht op privacy verspeeld. Wat hem rest is een eerlijk strafproces.
gestoord die man
Mag ik eerst zeggen dat ik dit een interessante kwestie vindt. Deze kwestie draait mijn inziens aan de ene kant om volledigheid in de media en aan de andere kant de privacy die een verdachte/dader geniet.
Voorop gesteld, ik ben sowieso een voorstander van bescherming van persoonsgegevens. Of het hierbij gaat om het opslaan van vingerafdrukken die je hebt moeten afgeven bij nieuwe identificatiebewijzen (waardoor iedereen in principe een potentiële verdachte is in strafzaken) of het opgeven van ‘whereabouts’ die (top)sporters moeten opgeven aan het WADA (internationaal doping agentschap) zodat ze onaangekondigd getest kunnen worden op het gebruik van doping.
Sommigen, zoals iemand anders die op dit onderwerp gereageerd heeft, vinden dat een dader het recht op privacy verspeelt een misdrijf pleegt. Deze worden dan als vijand van de mensheid gezien.
Ik ben het hier niet mee eens. Allereerst gaat deze persoon er al vanuit dat Sander V. de dader is. Dit is echter nog niet vastgesteld. Ook al staat het voor het voor iedereen al vast dat hij het heeft gedaan, dit moet eerst worden erkent door de rechtelijke macht. Totdat er geen vonnis is voltrokken, is deze man onschuldig. Dat geldt niet voor iedere verdachte. Het kan namelijk zo zijn dat een verdachte uiteindelijk wordt vrijgesproken (zie voorbeeld verderop). Door publicatie van de foto, in welke hoedanigheid dan ook, kan de (ex)verdachte hier hinder van ondervinden. Een tweede punt van kritiek hierop is dat een gedetineerde ook in de cel kan worden geconfronteerd met zijn daden doordat medegedetineerden iemand daar op afrekenen, of in ieder geval anders gaan behandelen. Ook bij een mogelijke terugkeer in de samenleving kan ex-gedetineerde hier last van ondervinden als deze wordt herkent door publicaties in de media. Overigens maakt het mij niet uit om de ernst van het strafbare feit, of het nou om illegaal handel van drugs of moord gaat, de rechten moeten hetzelfde blijven.
Gerelateerd aan dit onderwerp is mijn inziens het beschermen van de volledige naam van een verdachte. Twee voorbeelden komen er bij mij naar boven.
Allereerst de kwestie van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn. In Nederland is het de traditie dat alleen de eerste letter van deze persoon wordt aangegeven. In omringende landen wordt hier anders mee omgegaan, en is het gebruikelijk om de volledige (achter)naam te geven. De volledige naam werd uiteindelijk door Nederlandse media overgenomen.
Dat dit kan leiden tot onvoorziene gevolgen: wikipedia geeft aan dat de familie Van der Graaf uit Harderwijk bedreigd is en daardoor een tijdje ondergedoken is. Volkert van der Graaf was ook afkomstig uit Harderwijk. Omdat er werd gedacht dat de familie Van der Graaf familie was van Volkert en omdat deze familie de enige was die in het telefoonboek stond van Harderwijk, werd deze familie bedreigd.
Een recentelijk voorbeeld is in de zaak van Lucia de B. Hierin zie je dat ten tijde van het gehele proces, de naam Lucia de B. in de media wordt gevoerd. Echter, toen zij vrij werd gesproken, zie je een verandering en wordt ze met haar volledige naam genoemd: Lucia de Berk. De beweegredenen zijn mij niet geheel duidelijk om dit zo te berichten. Omdat ze vrijgesproken is en dus geen verdachte meer is, wil dat zeggen dat deze persoon geen bescherming meer geniet? Maar ik denk dat dat niet de belangrijkste reden is. Na haar vrijspraak trad Lucia de Berk in het nieuws, was ze te vinden in onder meer Pauw en Witteman, waar ze haar verhaal deed. Ook in het nieuwsbulletins was haar gezicht nou volledig te zien (i.p.v. tekeningen vanuit de rechtszaal) waar zij een reactie gaf op haar vrijspraak.
Mijn punt is dat ik denk dat iedereen moet worden beschermd, verdachte of niet. Het bekend maken van een naam en/of gezicht kan namelijk gevolgen hebben voor een terugkeer in de samenleving, maar ook voor anderen. In Nederland geldt nog altijd het principe dat men onschuldig is tenzij het tegendeel bewezen is. Sander V. is een verdachte en dus ook hier vind ik dat deze persoon zijn privacy verdient. Het probleem blijft vaak wel dat als men zijn best doet om informatie te achterhalen over deze persoon, het mij nog steeds goed mogelijk lijkt (bv. via internet). Het is gebruikelijk om bij verdachten een balkje te plaatsen over de ogen. Ik vind dat dit alsnog veel prijsgeeft van iemand. Hoewel dit wel helpt bij de beeldvorming bij de mensen van de verdachte, is dit mijn inziens niet de bedoeling dat mensen de persoon herkennen als de verdachte op straat zal rondlopen.
Kijkend naar de code van de journalistiek kan er ook nog het een en ander over gezegd worden. De relevante punten uit deze code zijn de volgende:
“19. De journalist ontziet de privacy van slachtoffers, nabestaanden, patiënten maar ook van verdachten en daders door de algemene herkenbaarheid van betrokkenen in de berichtgeving te vermijden in al die gevallen waarin deze personen onevenredig nadeel van herkenbaarheid zullen ondervinden en voor zover het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.
XII. Anonimisering
Onevenredig nadeel van herkenbaarheid” ontstaat alleen als herkenbaarheid door een publicatie groter wordt dan ze al was. Doordat via internet veel informatie wordt verspreid door niet-journalisten die zich niet gebonden achten aan terughoudendheid, ontstaat de facto vaak een situatie waarin anonimisering geen doel meer dient; de betrokkene heeft inmiddels de algemene bekendheid die volgens de Raad voor de Journalistiek een grond kan zijn om de naam van een verdachte of veroordeelde toch te noemen (iets anders zou in de woordkeus van de Raad “belachelijk” zijn). Zo zijn de achternamen van de moordenaars van Pim Fortuyn en Theo van Gogh dankzij internet inmiddels algemeen bekend. Let wel: hiermee is niet gezegd dat alle verdachten voortaan altijd met naam en toenaam moeten worden genoemd, louter omdat er een kans bestaat dat hun anonimiteit ergens op internet wordt doorbroken. Het gaat erom dat het net ons in specifieke situaties voor voldongen feiten kan plaatsen. Een kans is niet hetzelfde als een feit.”
Kortom, er zal keer op keer een nieuwe afweging moeten worden gemaakt. De code wijst er op dat “het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.” Adequaatheid van berichtgeving. Dit is een belangrijke toevoeging. Adequaatheid koppel ik aan juistheid. De vraag die in mij opkwam was dat door het niet publiceren van een foto (met of zonder balkje) de juistheid ervan wordt aangetast? Dit lijkt me niet het geval. Weglating leidt niet tot inadequaatheid, maar eerder tot onvolledigheid. Dit is dan ook een afweging die gemaakt moet worden. Als het adequaatheidsprincipe wordt toegepast, dan zou deze foto niet gepubliceerd moeten worden. Aan de andere kant moet gekeken worden wat de meerwaarde is van het plaatsen van een foto van een verdachte in welke vorm dan ook, om zo volledigheid na te streven. Deze twee principes botsen met elkaar in dit geval.