Op NOS Teletekst van zaterdag 6 maart stond een bericht onder de kop ‘Britse anti-Wilders-betogers vast’. De heer Nelen heeft over dit bericht een klacht ingediend. De tekst luidde: ‘In Londen heeft de politie ongeveer 50 actievoerders opgepakt die tegen PVV-leider Wilders demonstreerden. De groep anti-fascisten werd weggehouden bij een pro-Wilders-demonstratie bij het Britse Parlement, waaraan ongeveer 200 mensen meededen.’
Nelen vindt het onjuist dat de NOS demonstranten die zich ‘anti-fascisten’ of ‘anti-racisten’ noemen, ook zo benoemt. Hij schrijft: ‘Wilders noemt zich met zijn vergelijking van de door hem gehate koran met Mein Kampf immers ook een anti-fascist. Ik kan mij niet herinneren dat de NOS Wilders daarom ook een anti-fascist noemt.’
Antwoord van de Ombudsman:
De heer Nelen heeft gelijk als hij stelt dat de NOS termen die bepaalde groepen zichzelf geven niet altijd klakkeloos moet overnemen. In de meeste gevallen kan het wel. ‘Dierenbeschermers’ zijn vaak ‘dierenbeschermers’, ‘fietsers’ zijn vaak ‘fietsers’ en ook bij ‘bloemisten’ hoeven we niet direct argwaan te koesteren, wanneer zij zich als zodanig afficheren.
Bij ‘socialisten’ wordt het al een stuk moeilijker. Sommige socialisten zullen door andere mensen ‘communisten’ worden genoemd en er zijn socialisten die graag met de term ‘sociaal-democraat’ worden omgeschreven. De gevoelswaarde van politieke termen hangt sterk samen met de kennis en de ervaring van de mensen die de term in de mond nemen en met die van de toehoorder.
In politieke conflicten komt het herhaaldelijk voor dat dezelfde persoon in de ogen van de ene partij een vrijheidsstrijder kan zijn en in de ogen van de andere partij een terrorist. Joris Luyendijk snijdt dit dilemma ook aan in zijn boek Het zijn net mensen. Luyendijk meent dat het conflict in het Midden-Oosten een voortzetting heeft gekregen in de media. Beide partijen proberen de terminologie te beïnvloeden en daarmee het gelijk van de internationale gemeenschap aan hun kant te krijgen.
Geheel volgens de procedure heeft de heer Nelen zijn klacht eerst ingediend bij de redactie van Teletekst en daar heeft hij het volgende antwoord op gekregen: ‘U suggereert dat wij zelf zomaar het ene of andere stempel op betogers plakken. Niets is minder waar. Als betogers zeggen dat zij lid zijn van anti-fascistische organisaties of actiegroepen, dan noemen wij ze gewoon zo. Zoals wij betogende autonomen of krakers ook autonomen en krakers noemen.’
Ik kan mij voorstellen dat dit antwoord niet bevredigde. Toch moeten we wel de reële mogelijkheden van een nieuwsmedium als NOS Teletekst onder ogen zien. Op Teletekst schrijf je geen achtergrondverhalen vol met nuances. Dus ofschoon hij gelijk heeft, vind ik niet dat er had moeten staan: ‘betogers die zich anti-fascist noemen’ of iets van die strekking. Dit is te omslachtig voor het medium.
Het probleem hier zit hem niet in de vraag of deze mensen wel of niet anti-fascisten zijn, maar dat gebruik van die term door de NOS in dit verband zou kunnen impliceren dat Wilders een fascist is. Ik vraag me af of de redactie van Teletekst zich dat voldoende heeft gerealiseerd. De oproep van de heer Nelen aan de NOS-redactie om ‘benamingen als “anti-fascist” die sommige demonstranten zichzelf geven niet lukraak over te nemen’ ondersteun ik. Dat houdt dus geenszins een verbod op overname van zo’n term in, wel het verzoek er even bij na te denken.