Ombudsman

16 januari 2018
Guikje Roethof

rudy_kousbroekHoe moet het nieuws stilstaan bij het overlijden van bekende Nederlanders? Wie krijgt veel aandacht, wie moet het met een korte verwijzing doen en wie slaan we over? En zijn daar criteria voor? De heer Constandse vond dat het NOS journaal op 4 april van dit jaar veel te kort stilstond bij het overlijden van Rudy Kousbroek, zeker in verhouding tot de aandacht die de eveneens overleden Haagse zangers Sugar Lee Hooper in dezelfde uitzending ten deel viel. ‘Uit deze berichtgeving spreekt in mijn ogen de popularisering en opleuking van het journaal,’schrijft de heer Constandse, ‘Moet het brede publiek dan voorgeschoteld krijgen wat het al weet?’ Naar aanleiding van deze uitzending vraagt hij mij naar ‘de criteria voor vorm en omvang van necrologieën in journaalbulletins’.

Antwoord van de NOS Ombudsman:

Voor deze klacht heb ik even de tijd genomen. Enerzijds omdat ik hem niet zo makkelijk te beantwoorden vond, anderzijds om te kijken of er een patroon zit in de wijze waarop NOS Nieuws omgaat met necrologieën.

De bewuste avond was uitzonderlijk. In de uitzending van acht uur werd eveneens aandacht besteed aan de moord op Eugène Terre’Blanche, de leider van de extreemrechtse Afrikaner Weerstandsbeweging. Drie doden dus op een avond, hoe verdeelde de redactie de aandacht? Terre Blanche kwam het meest uitvoerig aan bod. Er werd maar liefst 6 minuten en 37 seconden bericht over zijn dood en mogelijke gewelddadige implicaties. Schrijver Rudy Kousbroek kwam er met 15 seconden erg bekaaid vanaf, zodat de aandacht voor Sugar Lee Hooper van 1 minuut 40 extra lang leek.

De redactie vindt niet dat de verhouding uit balans was. ‘Wij maken elke dag een afweging tussen alle onderwerpen die beschikbaar zijn. Als op de bewuste zondag plotseling alle vliegvelden gesloten waren vanwege de uitbarsting van de vulkaan, hadden we misschien alle drie de doden terzijde geschoven. Simpelweg omdat er geen ruimte voor was. Consequent zijn we dus niet, maar dat kan ook niet. Het gaat altijd om keuzes in het totale aanbod, maar ook om feitelijke omstandigheden als de beschikbaarheid van beeld en de tijd die er is om een onderwerp te maken,’aldus adjunct-hoofdredacteur Marcel Gelauff. De verantwoordelijke eindredacteur heeft die avond voor de lastige keus gestaan het item over Kousbroek of het item over Sugar Lee Hooper op te lengen. Beide was onmogelijk.

Is er sprake van een popularisering en opleuking van het journaal zoals de heer Constandse vindt? Gelauff legt uit wat de policy is. ‘Wij besteden aandacht aan onderwerpen die wij voor ons publiek relevant vinden. Dat kan nieuws zijn dat het publiek aanspreekt, maar ook wat wij belangrijk vinden voor ons publiek om te weten. Waarbij een complicatie is dat wij ons vanuit onze wettelijke taak op een heel breed publiek richten.’

Ik kan het niet met de heer Constandse eens zijn dat er sprake is van een trend in de vorm van popularisering en opleuking van het nieuws. Maar de redactie maakt zich in deze wel te veel van het toeval afhankelijk. Zo kon er die dag wel een lange reportage in Zuid-Afrika gemaakt worden maar niet een interview in eigen land over Sugar Lee Hooper of Rudy Kousbroek. Van beiden was alleen archiefbeeld aanwezig, en de beelden van PC Hooft prijs winnaar Kousbroek waren eigenlijk onder de maat. Toch was Kousbroek al geruime tijd ziek. Misschien wreekt zich hier dat NOS Nieuws wel beschikt over redacties binnenland, buitenland, Den Haag en economie, maar niet over een kunstredactie of een wetenschapsredactie. Het wel en wee van bekende schrijvers en kunstenaars wordt door de redactie van NOS Nieuws niet systematisch gevolgd. Daardoor kan het gebeuren dat er de ene keer groot wordt uitgepakt en een andere keer in het geheel niet.

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de keus om het nieuws over Sugar Lee Hooper groter te brengen, te maken had met de beschikbaarheid van lekker beeldmateriaal. Daarnaast speelde de afweging dat zij onder het brede publiek wellicht meer bekendheid genoot dan Kousbroek natuurlijk een rol.

Is er een patroon? Vanwege de focus op een breed publiek is er een zekere schroom ten aanzien van hogere cultuur en intellectualisme. Dennis Hopper krijgt bij zijn overlijden op 29 mei veel aandacht van de NOS, maar deze kunstenaar was ook een bekende filmster. Over de dichter Driek van Wissen, die op 21 mei overlijdt, wordt meteen opgemerkt dat hij een rubriek had in een TROS-programma, dat hij een echte Groninger was en dat hij als Dichter des vaderlands een gedicht maakte over Boer zoekt vrouw.

Ik vind niet dat de NOS redactie net zoveel aan kunst en cultuur zou moeten doen als een krant die zich richt op de hogeropgeleiden. Een vergelijking tussen de aanpak op 4 april van NRC Handelsblad (waar Kousbroek redacteur van was) en de NOS gaat niet op. Maar ik vind wel dat de cultuurdragers van Nederland een plek verdienen in het NOS journaal, ook als ze bij het brede publiek onbekend zijn, opdat zij niet worden vergeten.

Criteria voor het omgaan met het nieuws over het heengaan van bekende Nederlanders lijken mij in de praktijk onwerkbaar. Op die manier verlegt men het probleem alleen maar. Ook dan is de vraag: wie heeft er werkelijk een bijdrage geleverd aan het Nederlands erfgoed? Maatvoering moet wel een doelstelling zijn van de hoofd- en eindredacties. Daarbij moeten de eigen keuzes bestand zijn tegen de golven van emoties die soms wel en soms niet door het land gaan. Zo was er in Nederland uitzonderlijk veel aandacht voor het overlijden van de zanger André Hazes en de cabaretier Ramses Schaffy. Afgezet tegen de 15 seconden die Rudy Kousbroek ten deel viel, was er zeker sprake van disproportie.

« Terug naar het overzicht


geef een reactie