Ombudsman

Op 1 augustus komt er een voorlopig einde aan het instituut Ombudsman bij de NOS. Over de achtergrond is op 19 juli een persbericht verschenen. Voor klachten verwijs ik u naar de afdeling publieksvoorlichting van de NOS en als u vindt dat u persoonlijk schade heeft ondervonden door berichtgeving van de NOS dan kunt u een klacht indienen bij de Raad voor de Journalistiek. Voor mij betekent dit dat ik mijn werkzaamheden heb afgerond. Ik vind het jammer dat de enige nieuwsombudsman die Hilversum rijk was, verdwijnt. Zeker nu de ethiek van de journalistiek door toetreding van Powned tot het publieke bestel wel een pleitbezorger kan gebruiken. Wat de NOS betreft vond ik dat de gedragsnormen die journalisten in acht behoren te nemen en die bondig verwoord zijn in de NOS Code, in het algemeen goed worden nageleefd.

Op vrijdag 11 juni werd in Tilburg een herdenkingsdienst voor de familie van Ruben gehouden. RTL nieuws zond om half acht beelden van de plechtigheid uit, het Acht journaal besteedde die avond geen aandacht aan de herdenking. Dat zal te maken hebben met de interne discussie die er naar aanleiding van de privacy van Ruben is gevoerd. Advocate A.van Bon-Moors was op 3 juni te gast in de redactievergadering van NOS Nieuws met het dringende verzoek de privacy van haar cliënte verder te ontzien. Haar cliënte was het meisje uit Eibergen dat was ontvoerd door een ontsnapte TBS'er, een geruchtmakende zaak destijds.

Internet en de sociale media bieden volop kansen aan de journalistiek, dat is de strekking van de vele lezingen en beschouwingen over dit onderwerp die ik de afgelopen weken tot me heb genomen. Bij de Guardian in Londen spreken ze over 'mutualized media'. Voor de 700 journalisten van dat bedrijf geldt meedoen of vertrekken. 'Je kunt niet op het web zijn, je moet echt van het web zijn,' stelde Chris Elliott van de Guardian onlangs op een conferentie in Oxford. 'Het is niet een kwestie van leeftijd. De vraag is of je het door hebt.' De verschillen tussen online journalistiek en de traditionele manier van werken zijn vrij groot, vooral op het punt van publieksparticipatie, interactie en de timing van publicatie. Met name het laatste vind ik als Ombudsman van belang, want er moeten geen ongeverifieerde berichten gaan circuleren.

Schaatser Erben Wennemars heeft 31.577 volgers op Twitter. Hij was een van de sprekers tijdens een symposium over nieuwe media ter gelegenheid van het afscheid van Gerard Dielessen als algemeen directeur van de NOS. Waarom was Wennemars gaan twitteren ? Hij herkende zich niet zo in het beeld van de topsporter, dat door de media wordt geschetst en hij was gefrustreerd over de gang van zaken in de schaatswereld en bij NOC*NSF. 'Op Twitter wilde ik volledige openheid van zaken geven, maar mijn omgeving kon daar niet mee omgaan.' Toen Wennemars de Mexicaanse griep bleek te hebben, adviseerde iedereen hem om dat niet op Twitter te melden. Wennemars haalde per ongeluk op Schiphol de koffer van Máxima van de bagageband en meldde dat in een tweet.  Als topsporters of politici zelf hun nieuws gaan publiceren, wordt de journalistiek dan overbodig? vroeg gespreksleider Rob Trip zich af.

Gisterenavond was ik aanwezig bij een interessant debat in het Institut Néerlandais in Parijs over het boek van Joris Luyendijk dat onder de titel Des hommes comme les autres onlangs in Franse vertaling is verschenen. Bij ons is de mediakritiek van Luyendijk zeker in vakkringen intussen welbekend, dus ik was benieuwd wat de Fransen er van zouden vinden. De schrijver was zelf naar Parijs gekomen en ging onder leiding van NOS-correspondent Saskia Dekkers in debat met Lucas Menget van de nieuwszender France24 en de wetenschapper en internetpublicist Yves Gonzalez-Quijano.

Journalistieke codes komen onder druk te staan door de mogelijkheden van de social media. Dit betoogde prof. dr. Edward Wasserman van de Washington en Lee University in Lexington op een conferentie van de Stichting Media Ombudsman onlangs in Den Haag. Wasserman zit niet op de lijn van vroeger was alles beter. De journalistiek is altijd een luis in de pels geweest. 'They are either at your feet or on your throat,' zei Winston Churchill over journalisten. En zo is het maar net. Toch heeft het internet de nieuwsgaring wel veranderd. De technologie schept nieuwe mogelijkheden en die kunnen leiden tot een aanpassing van de standaard. Wasserman noemde een paar voorbeelden.

In tijden van crisis is de belangstelling voor politiek overstelpend. Toen het kabinet Balkenende IV midden in de nacht ten val kwam en de premier om kwart over vier 's nachts de pers te woord stond, keken daar 125.000 mensen naar via Nederland 3 en 50.000 via RTL 4. Een extra lang journaal dat de volgende ochtend in de Olympische ontbijtshow werd uitgezonden trok 673.000 kijkers. De journaals van 18.00 en 20.00 van zaterdag 20 februari werden door respectievelijk 1,5 miljoen en 2,2 miljoen kijkers gezien, terwijl het journaal door de Olympische Spelen tijdelijk naar Net 2 verhuisd is.

Dagelijks produceren journalisten kilometers tekst, maar over het journalistieke vak wordt niet veel geschreven. Daarom is het boek van Jan Blokker, dat onlangs verscheen, een aanrader voor iedere journalist die zich op zijn werk wil bezinnen. Jan Blokker is een belezen persoon, maar ook iemand van de praktijk. Vanuit zijn brede oriëntatie maakt hij korte metten met het doemdenken dat in krantenkring overheerst en pleit hij voor een nieuw zelfbewustzijn in de journalistiek: vrij en onverveerd, met open oor voor de lezers, lak aan de autoriteiten en dicht bij de dorpspomp. Nieuws garing is geen intellectuele exercitie, maar dirty business voor 'jachthonden met een laag voorhoofd'.

Terwijl Washington zich voorbereidt op de ergste sneeuwstorm sinds 1922 wacht ik in de hal van de Washington Post op Andrew Alexander, de Ombudsman van de krant. Samen met Clark Hoyt, lezersredacteur van de New York Times, is Alexander de meest ervaren man in dit werk. Hij stelt voor naar een koffiehuis te gaan, omdat hij anders voortdurend wordt onderbroken door de telefoon. 'It is a killer of a job,' valt hij met de deur in huis. Per week ontvangt hij 1200 e-mails. Ongeveer de helft is niet serieus. Dat zijn scheldkanonnades of er is geen touw aan vast te knopen. Dan heb je 400 tot 500 lezers die niet echt een klacht hebben, maar een opmerking of een adhesiebetuiging. Alexander stuurt hen een bedankje.

Het lunchgesprek op de NPOX dag ging over de toekomst van de journalistiek. Welke kant gaat het op? Onder leiding van Suzanne van Weusten spraken vertegenwoordigers van omroepen en kranten over samenwerking en crossmedialiteit. De publiek-private samenwerking is helemaal hot sinds het advies van de Commissie Brinkman, maar komt in de praktijk moeizaam van de grond. Jan 't Hart, adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant, die op dit moment een samenwerking met Pauw & Witteman vorm geeft, klaagde over het woud aan regels waar hij aan moet voldoen. Madeleine de Cock Buning van het Commissariaat voor de Media antwoordde dat er een beleidsbrief over het delen van content op de site staat en dat zij het iedereen zo makkelijk mogelijk wil maken. 'Bij twijfel, gewoon even bellen naar het Commissariaat.' De meerwaarde zit in het samenvoegen van redactionele capaciteit, zodat er meer tijd is voor onderzoek.