De snelle veranderingen in de Chinese maatschappij brengen ook veel leed met zich mee. Maar voor mensen in psychische nood is er nauwelijks opvang.

‘Veel wanhopige mensen die hier komen zijn arme migranten,’ zegt Chen Si (43), een man met een gedrongen postuur en een baseball pet en een zonnebril op. Hij leunt over het stuur van zijn elektrische scooter en rookt een sigaretje. ‘Ik ben zelf ook een migrant, en voel me met hen verbonden.’

Het verkeer raast voorbij op de vierbaansweg, die het bovendek vormt van de beroemdste brug van China. Die werd in 1968 in Nanjing over de brede Yangtze rivier gelegd. De brug is vier kilometer lang en heeft zowel een verdieping voor treinen als voor auto’s. Wie naar beneden kijkt, staart in een duizelingwekkende diepte.
Jaarlijks komen hier 150 tot 200 mensen om een einde aan hun leven te maken. Ze springen van de reling en slaan te pletter op het water, of op het beton dat naast de kade ligt.

Chen, die getrouwd is, een dochter heeft en werkt bij een transportbedrijf, werd in september 2003 voor het eerst geconfronteerd met iemand die deze wanhoopsdaad ten uitvoer wilde brengen.

Een meisje dat iets ouder was dan zijn eigen dochter, was voor een paar honderd euro opgelicht en wist zich geen raad meer. Chen wist haar letterlijk bij haar kraag te grijpen en omhoog te trekken over het hek. Vervolgens belde hij haar familie, die het kind kwam halen.

Vanaf dat moment besloot hij voortaan ieder weekend te patrouilleren. Inmiddels heeft hij al 203 mensen het leven gered. ‘Maar er zijn er helaas ook veel die ik wél heb zien springen,’ zegt Chen bedachtzaam. ‘Daar was ik niet snel genoeg bij.’

Het bieden van hulp zit hem in het bloed. ‘Ik kom uit een arm boerendorp waar veel mensen zelfmoord wilden plegen, door vergif te slikken. Mijn oma ging dan bij ze langs en probeerden ze daarvan te weerhouden, door met ze te praten. Ze nam mij altijd mee. Zij leerde me dat ieder mensenleven belangrijk is. Ze was mijn grote inspirator.’
Tijdens de culturele revolutie, die duurde van 1966 tot 1976, werd de psychiatrie afgeschaft in China. Het werd beschouwd als te bourgeois, als een modeverschijnsel uit het verdorven Westen.

Een grote fout. Onderzoek heeft uitgewezen dat China inmiddels 173 miljoen mensen telt met een ernstige psychische stoornis. Ze vormen niet alleen een gevaar voor zichzelf, maar ook vaak voor anderen. Dat bleek ook wel uit de lawine aan steekpartijen, die vorig jaar plaatsvond op verschillende crèches in grote steden. Gestoorde volwassenen brachten daarbij tientallen peuters om het leven.

Koortsachtig proberen de autoriteiten nu het tij te keren. Er worden in rap tempo psychiaters opgeleid en nieuwe behandelmethoden geïntroduceerd. Maar voor mensen aan de onderkant van de samenleving, die nauwelijks toegang hebben tot medische voorzieningen, is er nog altijd niets.

Dat de behoefte – alleen al aan een luisterend oor – heel groot is, blijkt wel uit het feit dat Chinezen uit het hele land Chen wisten op te sporen via zijn blog. ‘Ik heb inmiddels met veertienduizend mensen langdurig gebeld en met vijfduizend een persoonlijk gesprek gehad. Ook heb ik 130 mensen, die ik van de brug plukte, mee naar huis genomen en ze begeleid. De meeste kregen hun leven daarna weer op orde.’

Hij zegt het alsof het allemaal de normaalste zaak van de wereld is. Is het grootspraak of niet? Op de brug in Nanjing staat ook Jordan Horowitz, een documentairemaker uit New York. Hij volgt Chen al een paar maanden.
 
‘Ieder keer dat ik met Chen op pad ga, gebeurt er wel iets bijzonders. Vorige week nog, plukte hij een arme migrant van de brug die zijn spullen al over de reling had gegooid,’ zegt Horowitz. ‘De man had geen cent meer en durfde geen contact op te nemen met zijn familie, uit schaamte. Chen nam hem mee naar huis, belde een fabrieksbaas en regelde werk.’

‘Ook biedt hij mensen die geen huis meer hebben, tijdelijk onderdak. Hij krijgt wel eens een donatie hier en daar, maar betaalt heel veel uit eigen zak. Ja, Chen maakt écht het verschil voor veel mensen. Hij heeft een ongelofelijk groot hart.’

Foto’s: Robert Dunyang (Chen) en Cecil Lee (brug)