In een taxi scheuren we Bakoe uit. Op onze laatste avond neemt Ilham ons mee naar het strand – een schoon strand, zonder olievlekken. Daarvoor moeten we zo’n veertig minuten rijden. Net buiten de stad stuiten we op een grote politiecontrole; ook onze taxi wordt aangehouden. “The police are hungry,” zegt Ilham. Het gebeurt wel vaker, zo’n massale controle vlak voor etenstijd. Onze taxichauffeur stopt langs de weg en krijgt ogenblikkelijk ruzie met een politieagent. Woedend roept hij dat ie niets fout heeft gedaan en dat ie niet van plan is iets te betalen. Ilham graait haastig naar zijn identiteitspas en stapt uit. “Ik ben van ITV,” zegt hij. De agent bestudeert het pasje en laat ons weer doorrijden. Vanuit het autoraam zie ik hoe tientallen andere chauffeurs minder fortuinlijk zijn. Weer biedt de status van de tv-zender ons bescherming.

Corruptie is een van de grote problemen van Azerbeidzjan. Niet alleen bij de politie en rechtbanken, maar ook op scholen: “Het lerarensalaris is laag. Daardoor laten sommige onderwijzers rijke leerlingen voor flink wat geld overgaan; anderen kopen gewoon een diploma,” zegt Elshad Farzaliyev. Hij heeft de afgelopen maanden met ontwikkelingsgeld uit Denemarken een centrum opgezet om media te helpen onafhankelijk te opereren. We spreken hem, vlak voordat we naar het strand gaan. Ooit vertrok Elshad uit Azerbeidzjan om te studeren in de Verenigde Staten. Nu is hij terug in zijn vaderland, met gemengde gevoelens. “Ook al is het op papier goed geregeld, in de praktijk wordt dit land maar moeilijk democratisch. De oude mores uit het Sovjettijdperk bestaan nog steeds,” zegt Elshad. Hij hoopt op een betere toekomst, dat spreekt voor zich. Maar het land heeft nog een lange weg te gaan.

Datzelfde geldt voor ITV. Op papier is het een soort BBC; in de praktijk niet. Na een week lang meelopen met Ilham, kunnen we stellen dat de nieuwsredactie niet consequent de gebruikelijke journalistieke principes hanteert, als hoor en wederhoor. Er wordt nauwelijks gediscussieerd over welke reportages de journalisten wel of niet zouden moeten maken. En na de uitzending wordt niet geëvalueerd. De redactie heeft geen nieuwsagenda, waardoor elke stap die de president zet en elke persconferentie van een minister de uitzending haalt. En als de verslaggevers wél een eigen verhaal bedenken, dan lijkt de keuze volstrekt willekeurig.

Natuurlijk is het ook in Azerbeidzjan komkommertijd. Natuurlijk bekijk ik alles met een Westerse blik. Daardoor is het contrast zo groot: de ene journalist verkeert voortdurend in angst voor het regime, de andere lijkt met oogkleppen op door het leven te huppelen, zoals Ilham. Kijkt hij echt niet verder dan zijn neus lang is of is dit zijn manier van overleven? Ik weet het nog steeds niet, maar mijn intuïtie zegt het laatste. Is Ilham daardoor laf?  Ook dat weet ik niet. Ik heb makkelijk praten: ik werk bij een programma dat al meer dan 50 jaar bestaat, in democratie die nog veel ouder is. ITV bestaat nog maar 3 jaar en de Azeri’s weten nog maar amper wat ‘democratie’ inhoudt. Wie ben ik om Ilham met opgeheven vinger de les te lezen?

Dat is ook wat ik hem vertel, als we aan het strand zitten met een biertje. De straffe wind blaast onze woorden over zee uit, terwijl de zon achter de verre heuvels wegzakt. We proosten op de merkwaardige week die we achter de rug hebben, op de gastvrijheid van de Azeri’s, op de bijzondere ervaring. “Zalig!” zegt Ilham. Proost!