De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Tegenpolen

Foto: Raymond RuttingGrappig toch hoe uit toevallige ontmoetingen hele projecten kunnen ontstaan… In de voorbereidingen op mijn vertrek als fotograaf naar de ijzige Noordpool, wilde ik weten hoe een camera zich houdt bij een temperatuur van dertig graden onder nul. Mijn favoriete camerawinkel weet altijd alles, maar dat wisten ze nou net niet.

Wel kenden ze een andere fotograaf die niet lang daarvoor onder dezelfde extreme omstandigheden heeft gewerkt, maar dan op de Zuidpool: Volkskrantfotograaf Raymond Rutting. Raymond had inderdaad een paar goeie tips. En zei en passant dat we in de toekomst maar eens samen moesten exposeren, met zijn Zuidpool- en mijn Noordpoolfoto’s.

Mijn reis naar de Noordpool was ook al ontstaan uit zo’n toevallige ontmoeting. Een regisseur die een documentaire wilde maken over de gevolgen van de klimaatverandering op de Noordpool, vroeg of ik meewilde als verslaggever. Eerlijk gezegd zag ik het meer zitten om daar een fotoreportage te maken van dat fascinerende witte landschap, dan om het aan elkaar te praten. Uiteindelijk ging de documentaire wegens gebrek aan fondsen helaas niet door, maar mijn fotoplan stond nog steeds. Dus vertrok ik met journaliste Babs Assink (ex-journaal, nu freelancer) naar de Noordpool.

Op advies van het Wereldnatuurfonds naar een klein dorp waar zij al eens contacten hadden gelegd met de lokale bevolking. Ditzelfde dorpje bleek de plek te zijn van waaruit ontdekkingsreiziger Roald Amundsen op zoek ging naar de Noordwestelijke doorgang, aan het begin van de vorige eeuw. Vanwege zware stormen, overwinterde hij in een natuurlijke haven op King William Island, in het Noorden van Canada. Zijn schip, de Gjoa, kon in deze natuurlijke baai de winterstormen weerstaan. Het plaatsje heet sindsdien Gjoa Haven, en was volgens Amundsen ‘het mooiste haventje van de wereld’.

Foto: Sacha de BoerWe waren nog maar net in Gjoa Haven aangekomen, of er stak een flinke sneeuwstorm op. Wat nou, klimaatverandering? Hm, of toch juist wel? Het was erg koud met een snijdende wind, en zonder handschoenen of sneeuwbril hield je het niet lang vol. Er lag veel sneeuw, en er viel nog meer bij. Buiten fotograferen ging amper, al hield mijn camera goed stand dankzij de tips van Raymond Rutting.

Uit gesprekken met de inwoners bleek al snel dat iedereen wel iets heeft zien veranderen in de loop der tijd. Zo waren er opeens insecten gekomen in het dorp. En het ijs smolt eerder dan gebruikelijk. Gjoa Haven is omringd door water dat van september tot juni bevroren is, en dient als jachtgebied op poolvossen en zeehonden. Niet lang voor ons bezoek waren twee jagers verdronken omdat hun sneeuwscooter plotseling door het ijs zakte. De temperatuur van het zeewater is gestegen en dat maakt het ijs onbetrouwbaar. Het ijs is bedekt met een dikke laag sneeuw, waardoor je niet ziet dat het aan de onderkant langzaam afkalft.

Sledehonden voelen dat aan, maar een sneeuwscooter uiteraard niet. Visueel was er weinig klimaatverandering waar te nemen, maar uit de verhalen van de Inuit bleek dus het tegenovergestelde. Inuit zijn erg verbonden met het weer; van generatie op generatie worden de weerwijsheden doorgegeven. Alleen blijkt dat nu niet meer te werken.

Foto: Raymond RuttingErwin Kroll heeft in zijn weerpraatjes ook weleens zo’n uitdrukking die al generaties meegaat; zoals ‘Avondrood, water in de sloot’. Dat soort weerwijsheden heb je ook in de Inuitvariant. Ze zijn zelfs zo verbonden met het weer, dat hun woord daarvoor, sila, hetzelfde is als het woord voor ziel of bewustzijn. Het kan ook een spirituele betekenis hebben.

Als fotograaf kon ik de klimaatveranderingen moeilijk vastleggen; hier geen afbrekende ijsbergen die met donderend geraas in het water storten. De verhalen van de jagers daarentegen blijven me voor altijd bij. Er was er een, ‘Little’ Louie Qingnetuq, die emotioneel raakte toen hij vertelde over de veranderingen in het weer. Daardoor is het voor jagers die lang op de toendra verblijven, steeds gevaarlijker. Een sneeuwstorm kan opsteken en opeens dagenlang aanhouden, waardoor je je weg terug naar het dorp niet meer kunt vinden. Wij kwamen ook in zo’n storm terecht, en ik kan je vertellen dat je het verschil tussen onder en boven niet eens meer ziet.

Met enorm veel foto’s kwam ik terug, waarvan een paar zijn gepubliceerd in National Geographic Traveler. En vanaf 30 januari verschijnt het fotoboekje Tegenpool, waarin mijn foto’s van de Noordpool en die van de Zuidpool van Raymond Rutting verschijnen. Dan is ook de lancering van de rondreizende expositie ‘Tegenpolen’, die in 2011 een aantal steden in Nederland aandoet.

De opbrengst van de expositie (lezingen, verkoop en veiling van de foto’s) en van het boek Tegenpool, gaan naar een mooi goed doel, waarmee we iets proberen terug te doen voor de poolgebieden. Zoals u weet, is er veel discussie onder klimaatdeskundigen over de invloed van de mens op de opwarming van de aarde. Maar vriend en vijand zijn het er wel over eens dat de uitstoot van CO2 echt  verminderd moet worden. En zo is dat ook vastgelegd in het Kyotoprotocol.

Foto: Sacha de BoerDit project van Fair Climate Fund draagt daar een steentje aan bij, met gasfornuizen voor arme gezinnen op het platteland van India, die op biogas werken. Je hebt daarvoor –per familie- de mest van twee koeien nodig die je in een bak moet roeren met water. Het methaangas dat ontstaat, wordt opgevangen en daar kan een gezin elke dag op koken. Door niet meer op hout te stoken wordt er per gezin 3,57 ton CO2-uitstoot bespaard. En dat is weliswaar een druppel op de gloeiende plaat, maar toch Een Hele Druppel.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


    • Achtuur Journaal
      Rob Trip Annechien Steenhuizen
      Overige bloggende presentatoren
      Astrid Kersseboom Rik van de Westelaken
      Jeroen Overbeek
    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.