De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal?

Jeroen OverbeekEE-ja FJAD-la JEU-kûdûl. Zo spreek je dat uit. Die IJslandse vulkaan. Altijd leuk als knipoog tijdens de masterclasses die ik af en toe geef. Hoe weet je dat – hoor ik dan – hoe je die onuitsprekelijke vulkaan uitspreekt? Een niet onbelangrijk zijsprongetje overigens in zulke interactieve sessies, want de hoofdmoot gaat over journalistieke keuzes in de dagelijkse praktijk op de NOS Nieuwsvloer en daar horen vind ik nadrukkelijk ook uitspraken van moeilijke namen bij.

Taalcommissie
Bij de NOS hebben we een taalcommissie die zich met enige regelmaat buigt over onder meer tongbrekers in onze uitzendingen. Redacteuren en eindredacteuren die naast hun gewone werk taal- en uitspraakkwesties uitspitten. Als ze hebben bedacht hoe je een naam, plaatsnaam of term uitspreekt of schrijft dan sturen ze een mailtje rond. Zodat we allemaal op internet, radio en televisie hetzelfde zeggen en schrijven.

Radio
Soms is er geen tijd voor diepgravend onderzoek. Vlak voor een uitzending of zelfs tijdens een uitzending, bijvoorbeeld als de naam van een Nobelprijswinnaar door persbureaus bekend wordt gemaakt. Maar als het even kan loop ik langs bij de radiocollega’s om te overleggen zodat we in elk geval allemaal het zelfde zeggen in de nieuwsuitzendingen op radio en tv.

Exoniemen
Om aan te geven hoe serieus de taalcommissie het aanpakt: de redacteuren maken allereerst onderscheid tussen exoniemen en endoniemen. Een Nederlandse variant van een buitenlandse naam heet een exoniem. Denk aan Berlijn-Berlin en Parijs-Paris.

Endoniemen
En endoniemen zijn plaatsnamen en eigen namen zoals die in een land zelf worden uitgesproken en geschreven. Die zijn natuurlijk voer voor onze ‘taalcommissarissen’. Redacteuren die meerdere talen beheersen (Chinees, arabisch, Turks, Farsi bijvoorbeeld) worden gebeld, onze correspondenten, tolken, ambassades, of zelfs de personen in kwestie. Maar ook YouTube-video’s met een journaal uit een bepaald land en sites van organisaties kunnen helpen met het maken van keuzes en het verantwoorden daarvan. Of u, internetters, luisteraars en kijkers doen suggesties per mail en wij proberen daar altijd inhoudelijk op te reageren; te verantwoorden waarom we iets op een bepaalde wijze uitspreken of juist niet. Want u begrijpt, het kan soms arbitrair zijn.

Database
Uiteindelijk leggen we die afspraken vast in een interne database. Als je daar Eyafjallajökull intikt zie je ongeveer dit advies:
Naam: Eyafjallajökull
Fonetisch: EE-ja FJAD-la JEU-kûdûl, waarbij de klemtonen liggen op de lettergrepen die in kapitalen zijn geschreven.
Toelichting: Vulkaan op IJsland.
Een dubbele ll is dl in het IJslands.
En de u in de laatste lettergreep is echt geen UU, maar een stomme e en op het eind hoor je dl uit te spreken.

Eilandbergengletsjervulkaan
Trouwens, ik heb het ook wel eens omzeild met het woord Eilandbergengletsjervulkaan… Want een mislukte poging om een IJslandse naam uit te spreken kan erg vermakelijk zijn in de huiskamer en dus afleiden van het nieuws dat we willen brengen.

Niet te gek
Algemeen uitgangspunt is: blijf zoveel mogelijk bij de uitspraak in zo’n land. “Maar het moet niet te gek worden” vindt ‘taalcommissaris’ Jeroen Tjepkema:

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Tags: , , ,

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


24 reacties op “Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal?”

  1. Daphne Laanen zegt: 30-11-11 om 18:52

    Ik vind deze infotmatie heel interessant en krijg antwoord op tot nu voor mij onbeantwoorde vragen.
    Met vr.gr.
    Daphne

  2. Gijs van S. zegt: 30-11-11 om 19:57

    Hmmm. Dit is een erg pretentieus artikel. Maar ondertussen blijft het NOS Journaal (trouwens net als vrijwel alle andere zenders) buitenlandse namen vrij consequent op z’n boerenhollands uitbrabbelen.

    OK, Engelse, Franse, en Spaanse namen gaan meestal nog wel goed. Maar ik wacht nog op de eerste keer een nieuwslezer de naam van de Russische president fatsoenlijk uitspreekt. Je zegt Mjedvjedjev, en niet medvedev met platte e’s! Of dan de hoofdstad van Korea. Op zijn Nederlands geschreven klinkt die als Soo-ul, en niét als See-oel!

    Over de uitspraak van Srebrenica zal ik maar niet eens beginnen… (OK, vooruit dan: http://rudhar.com/fonetics/srebrenc.htm)

    Nu kan ik me voorstellen dat de nieuwslezers niet elke moeilijke naam perfect uit kunnen spreken. Chinese tonen bijvoorbeeld zijn nou eenmaal niet fatsoenlijk te doen zonder een uitgebreide studie. Maar van dit artikel geloof ik helemaal niets…

    Als het NOS Journaal al over een “taalcommissie” beschikt, is er helaas érg weinig van te merken. Hopelijk komt hier ooit verbetering in!

  3. @ Gijs van S. niet zo zeuren, als je denkt dat je het beter kunt moet je maar zelf het nieuws gaan voorlezen…

    Prettige dag nog!

  4. dick makelaar zegt: 01-12-11 om 01:05

    Het acht uur (20.00u) journaal is het belangrijkste journaal van de dag. Moet dus “perfect” zijn. (slip van de tong daargelaten). Erger is de sport verslaggeving. Gijs v S. gaf het al aan: Vooral niet latijnse namen zoals Russisch is hopeloos. Schaatsen bv. is het nu zo moeilijk om even navraag te doen naar de manier van uitspreken van de div. buitenlands namen? Recordertje mee en vragen hoe spreek ik uw naam uit? ‘s Avonds op je hotelkamertje recordertje op schoot en oefenen. (huiswerk). Het is niet ..laLENkov, maar ..LAlenkov enz.
    De beste mensen zitten op de juiste plaats. Sacha, Astrid, Jeroen O. Rob, Jeroen T. Rik en Herman. (20.00 uur journaal) Ik denk dat taalcommissaris Jeroen T. de heren schaatscommentatoren dan maar eens vlink de oren moet wassen, zodat het commentaar dan wat prof. overkomt. Ieder zijn vak. ….. toch?

  5. Ja, soms is het voor Nederlanders moeilijk om iets uit te spreken. Maar zij doen hun best.

    Ik vind het nieuws uitstekend. Algeheel is de berichtgeving subliem.

    Vergelijk de neutrale toon met de dramatische, emotie-opwekkende toon van CNN.

    De exacte uitspraak van bepaalde name is wellicht moeilijk, en ik heb daar geen moeite mee. Laat een Amerikaanse presentator eens “Graafschap” goed uitspreken… De harde G zit niet in hun taal,

    Dus doe niet zo moeilijk over exacte uitspraken, we weten allemaal waar het om gaat.

    Mijn complimenten aan het NOS. Geweldige, neutraal gebrachte nieuwsberichten, zonder dat vele dingen “Breaking News!” zijn en de reporters spreken alsof ze geen adem genoeg hebben.

    De manier waarop het nieuw gepresenteerd wordt, heeft invloed op hoe men zich erbij voelt en erop reageert.

    Als je hierover twijfelt, stel je voor dat een vriend(in) vraagt of hij/ziij nog een glaasje wijn mag pakken:

    “Nee, liever niet, ik wil graag wat bewaren.”.

    “NO, absolutely not! I need some of that later on!”.

    En de uitspraak… in het geheel van dit alles is een professionele poging, misschien niet volmaakt, afdoende.

  6. Let zegt: 01-12-11 om 09:07

    @JD – Wat is dat nou voor reactie? Mag je niet meer kritisch zijn tegenwoordig? Als er in een zin ‘moet je maar’ staat, weet je eigenlijk al dat het van niveau nul is.
    Hoe zie je het voor je dat iedereen die kritiek heeft op het NOS journaal het nieuws gaat voorlezen? Zoveel vacatures zijn er niet. Kritiek is ook bedoeld om mensen aan het denken te zetten.

  7. Janine S. zegt: 01-12-11 om 09:17

    Inderdaad Gijs, wat een enorme boeren hollander ben je. Daar staan wij in het buitenland bekend om: zeuren en lekker negatief doen. Ik vind het een goed en informatief artikel. En tenminste proberen de redacteuren en nieuwslezers consequent te zijn met elkaar!

  8. (Ik ben dus de schrijver van dat SchreebreeNIETsja-artikel. Eh, zo moet het dus niet.)

    Ik heb niet speciaal gelet op het NOS-journaal, maar in het algemeen is er op dit punt nog veel te verbeteren op radio en tv. Voorbeelden:
    http://rudhar.com/fonetics/nomesz/alves-nl.htm, http://rudhar.com/fonetics/iberx/xavi-nl.stm, http://rudhar.com/fonetics/iberx/arantxnl.htm, http://rudhar.com/fonetics/qddhf-nl.htm .

    Ook weet bijna niemand dat in het Spaans in gu voor e of i de u stom is (tenzij er puntjes op staan). Dus niet roodriegwes, maar rroodrieges. (met de g van garçon). Het zijn maar simpele weetjes, over een taal met een erg eenvoudige spelling. In elk vakantietaalboekje staat het uitgelegd.

    Goed, Portugees is voor de meeste mensen gewoon te moeilijk, dat snap ik ook wel: http://rudhar.com/foneport/ (ooit komt die er ook in het Nederlands, maar ik heb eerst nog andere plannen) .

  9. Bas zegt: 01-12-11 om 10:00

    @ Gijs

    Taal is communicatie. Op het moment dat ze in het journaal een buitenlandse naam zo uitspreken dat wij, Nederlanders, deze naam niet uit onze strot krijgen, kunnen we er niet over praten.

    Omgekeerd, als we een woord verbasteren, dan is het goed dat dat op radio en televisie op dezelfde manier gebeurt, en ik waardeer het ook dat de correspondent in Rusland het heeft over Medvedev en niet de – correcte – Russische naam gebruikt

    Want die naam zegt mij niets, en dan kan het stuk net zo goed niet uitgezonden worden.

    Kortom, lang leve de verbastering van Buitenlandse namen

  10. G.B. zegt: 01-12-11 om 11:11

    Ik vind dat de reactie van dhr. of mw. JD niet voldoet aan de regels die genoemd zijn onder de kop “reageren”.

    Het journaal doet het best redelijk, maar wat advies van “native speakers” kan wellicht ook geen kwaad.
    Als Egyptenaren zelf Cairo zeggen, waarom zeggen nieuwslezers dan Ka-Iero?
    Als Spanjaarden José uitspreken als Chosé, wil dat niet zeggen dat Portugezen dat ook doen. Die zeggen gewoon Zjose.

    Verder ben ik best tevreden over het journaal.

  11. Nog een uitspraaktip voor de redacties:

    http://rudhar.com/fonetics/barrosnl.htm

    Over Barroso, die dus NIET Barosso heet.

  12. Ashley zegt: 01-12-11 om 15:26

    Hele leuke, interessante informatie.
    Kan ik als leerkracht ook goed gebruiken met Nederlands, dank jullie wel. Ook leuk om Jeroen Tjeppekema te zien. Voor het nieuws hoor je hem alleen. Leuke kerel. Nogmaals bedankt!

  13. @Bas zegt: 01-12-11 om 10:00
    ===
    Taal is communicatie. Op het moment dat ze in het journaal een buitenlandse naam zo uitspreken dat wij, Nederlanders, deze naam niet uit onze strot krijgen, kunnen we er niet over praten.
    /===

    Mee eens, veel talen zijn moeilijk. Maar vaak is dat het punt niet.

    De foute uitspraken zijn ook vaak gebaseerd op misvattingen en onwetendheid. Rodrigwes is MOEILIJKER dan het correcte Rrodriges, schreebreNIEka en schreeBREEnietsja zijn MOEILIJKER dan het correcte SREBbrensta. Gewoon luisteren naar de native speakers, maar dat doen ze zelfs niet als die in het interview pal voor ze staat. Dan nog herhalen ze glashard fout wat ze net correct gehoord hebben.

    Volgens is het bij veel (vooral sport-)verslaggevers een hautaine houding van “wij weten het allemaal al, wij hoeven niet naar anderen te luisteren”. En opzoeken doen ze al helemaal niks. Wikipedia heeft tegenwoordig van bijna alle namen de correcte uitspraak in eenduidige IPA-codering vermeld staan. En dan nog komen er dagelijks fouten voorbij.

  14. > Als Egyptenaren zelf Cairo zeggen, waarom zeggen nieuwslezers dan Ka-Iero?

    Egyptenaren zeggen èèhirèè, andere Arabieren qòòhirèè, (klemtoon op de eerste lettergreep!), maar meestal zeggen ze allemaal Misr (met een speciaal soort s), wat eigenlijk de naam van Egypte is, maar het wordt ook voor de hoofdstad gebruikt.

    In zo’n geval komen de exoniemen en endoniemen weer om de hoek kijken: ik zou het dan toch maar houden op Caïro en Egypte.

  15. > Als Spanjaarden José uitspreken als Chosé,
    > wil dat niet zeggen dat Portugezen dat ook doen.
    > Die zeggen gewoon Zjose.

    Zjoezèh, om precies te zijn, met de è van hèhè en bek.

  16. Gerrit zegt: 01-12-11 om 20:41

    Jeroen, volgens mij definieer jij exoniemen en endoniemen precies andersom dan Tjipkema doet. Klopt dat?

  17. Bas zegt: 02-12-11 om 10:20

    @ luisteren naar de native sprekers, als het Journal dat zou doen, zouden ze het over Paris hebben en niet Parijs. London en niet Londen

    Voor mijn gevoel is de correcte uitspraak van de taal in kwestie niet zo belangrijk. Consequent hetzelfde woord gebruiken wel.

    Echt, het interesseert mij geen fluit hoe een Egyptenaar zijn hoofdstad noemt. Voor ons heet die stad Cairo, en dat is de naam die het Nederlandse journaal moet gebruiken.

    @ Ruud Harmsen, ik volgde die link, maar snap er echt niets van.

    het begint al met /b/ – wat is dat? is dit de uitspraak van de letter B of iets anders

    Die site gaat uit van een beginniveau, dat hoger is dan het mijne. Ja, ik ken de Spaanse uitspraak, de Nederlandse, Duitse, Engelse en deels de Franse

    Maar met die site kan ik niets. Helaas, want voor mijn vak is die kennis wel van grote waarde. Had ik het begrepen, dan was hij direct met stip hoog in mijn favourieten gekomen.

    Jammer

  18. Bas zegt: 02-12-11 om 10:20

    /fonemen/, [klanken],

    Staat wel uitgelegd, als je weet waar:
    http://rudhar.com/foneport/en/.....tep002.htm
    http://rudhar.com/foneport/en/lingglos.htm

  19. Op Václav Havel moeten de nieuwslezers nog wel even oefenen. Ik hoorde er gisteravond op NOS-radio een die dacht dat de voor [k] staat, vaklaf of zo.

    De info staat in voor iedereen beschikbaar in de Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1clav_Havel
    Václav, een lange aa dus, waatslaf dus ongeveer in het Nederlands. En klemtoon ALTIJD op de eerste lettergreep in het Tsjechisch, Slowaaks en Hongaars. Dus HAAvel, niet haVEL.

    Fonetisch: [ˈvaːt͡slaf ˈɦavɛl]

  20. > Die site gaat uit van een beginniveau, dat hoger is dan het mijne.

    Enige basiskennis van fonetiek komt inderdaad van pas. Vandaar http://rudhar.com/foneport/en/lingglos.htm en verwijzingen naar IPA (International Phonetic Association).

    Vandaar ook de makkelijker benaderingen met Nederlandse spelling, zoals aan het eind van http://rudhar.com/fonetics/barrosnl.htm : “Barroso, niet Barosso.

    En het klinkt ongeveer als Nederlands Baarroozoe of (wat op hetzelfde neerkomt) Baroozoe of Barozoe.”

    En in http://rudhar.com/foneport/en/foneport.htm staan er overal samples bij uit liedjes, zodat zonder symbolen ook te horen is hoe het hoort te klinken.

  21. Paul Willemse zegt: 12-01-12 om 22:08

    Hoe komt het toch dat vrijwel alle presentatoren, ook buiten de NOS (O.a. Matthijs) “the iron lady” verkeerd uitspreken. De “R” in iron hoort men niet te uit te spreken.

  22. @Paul Willemse:

    Klopt, Engels ‘iron’ en Nederlands ‘aaien’ klinken hetzelfde.

  23. Opmerkingen over de video met Jeroen Tjepkema:

    1) Srebrenica: niet mee eens, maar die discussie ga ik na al die jaren niet meer voeren.

    2) Boemibol (of hoe je dat ook schrijft): eens. Mij veel te moeilijk ook, van Thais weet ik niks van.

    3) Aznar: de letter z klinkt in grote delen van Spanje als de th van Engels ‘think’, niet die van ‘this’. De letter d klinkt wel vaak zo, voorbeeld: Madrid.
    Als Aznar dus zo zou klinken als Jeroen voordoet, dan had er Adnar moeten staan, maar dat staat er niet.

    In Zuid-Spanje en heel Midden- en Zuid-Amerika klinkt de Spaanse letter z trouwens gewoon als s, dus die uitspraak is zeker ook verdedigbaar.

  24. Vervolgartikel over de uitspraak van de voornaam van Arantxa Rus:
    http://rudhar.com/fonetics/iberx/arant2nl.htm, Nog steeds Aranksa o.i.d.

    Arantsja, moet het zijn, dus.

Geef een reactie

 

    • Achtuur Journaal
      Rob Trip Annechien Steenhuizen
      Overige bloggende presentatoren
      Astrid Kersseboom Rik van de Westelaken
      Jeroen Overbeek
    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.