De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Op weg naar het Nieuwjaarsconcert

Inpakken. Wegwezen. Warme kleding inderdaad. Maar je bent niet zo maar weg naar Wenen. Rond kerst en nieuwjaar!

Een treinliefhebber gaat via het spoor. Zo ook de vorige keer, eind december 2010. Maar: rampzalige weersverwachtigingen al weken daarvóór!  IJs, ijzel, bevoren wissels, gladde perrons, vertragingen. Ongemakken bij de vleet. En onrust. “Halen we Wenen wel, en op tijd?”

Kijk, het is natuurlijk niets vergeleken bij tv-collega’s die naar, pakweg, Afghanistan, Haiti of Libië moeten reizen. Maar toch…

Bewonderaars

Johann Strauss. De zoon. Hij is ons doel. Parmantig staat zijn beeldje in het Stadtpark. Dagelijks omstuwd door talloze bewonderaars uit alle windstreken. Met name Japanners, die op 1 januari dat befaamde nieuwjaarsconcert op televisie kunnen zien. Zoals trouwens miljoenen elders in de wereld.

In de nacht van de jaarwisseling is Wenen een bijzondere hoofdstad. Er is de Silvesterrondgang. In de hele binnenstad is er wat te doen op allerlei podia. Inderdaad: meestal popgroepen of wat er voor doorgaat.

Al kun je, naast de beroemde Weense Opera, op het Herbert von Karajanplein, hoogstpersoonlijk via een beeldscherm de Wiener Philharmoniker dirigeren. Iets ingewikkelds, met moderne technieken.

Die Wiener Philharmoniker (absoluut een van de beste symfonieorkesten ter wereld, met voor het Eurovisieconcert van de eerste januari ieder jaar een topdirigent als ‘man op de bok’) zitten dan al een paar dagen in de Gouden Zaal van de Musikverein aan de Bösendorferstrasse druk te repeteren, dit jaar onder leiding van Mariss Jansons. Als tv-commentator voel ik me bevoorrecht dat mee te maken.

Commentaar

Het was in de jaren tachtig, dat mijn collega Rien Huizing en ik bedachten, dat wij op de tv klassieke muziekconcerten ook wel eens van commentaar konden voorzien. Dan hoefden er ook geen al of niet duurbetaalde buitenstaanders te worden ingehuurd. Wij waren als eindredacteur/presentator van het NOS 8 uur Journaal toch al in betaalde vaste dienst. En we wisten het nodige van muziek.

Zo kwam Rien terecht bij de opera in de Arena van Verona; en ik bij het Eurovisieconcours voor jonge musici in 1984 in Geneve (violiste Isabelle van Keulen won!) en de Last Night Of The Proms van de BBC in de Royal Albert Hall en het Franz Liszt Pianoconcours. Met nog vele uitzendingen daarna….

Het is nu bijna voor de dertigste keer dat ik het concert op 1 januari uit Wenen presenteer. En nog vol dank aan de inmiddels betreurde Stefan Felsenthal, die  -destijds als NOS-cultuurchef- ons die muzikale richtingen op stuurde.

Kleiber

Ik voel me niet genoeg bevoegd om te oordelen over de kwaliteit van het gepresteerde door de vele topdirigenten. Het is trouwens maar net hoe je stemming is op het moment van luisteren.

Alom wordt beweerd, dat de optredens van Carlos Kleiber de meeste indruk maakten. Deze zoon van de historische dirigent Erich Kleiber, die bij de opkomst van het Derde Rijk Duitsland ontvluchtte, was opgegroeid in Zuid-Amerika en kreeg een technische opleiding.

Maar het familiebloed stroomde waar het blijkbaar gaan kon: Carlos werd een groot dirigent, vooral in de opera. Hij deed het concert in Wenen in 1989 en 1992. Een wat eenkennige gesloten man. Een interview zat er niet in: toen ik hem benaderde, keek hij me aan of ik een aanslag op hem wilde plegen.

Nieuwjaarswens

De allereerste dirigent die ik meemaakte was Lorin Maazel, die het nieuwjaarsconcert enkele jaren achtereen deed. Hij was chef-dirigent van de Wiener, of eigenlijk van de gehele Weense Staatsopera de muzikale leider. Vandaar.

Hij stond bekend als een arrogante man, die het liefst overal eigen composities uitvoerde. Nou, daarvan was natuurlijk geen sprake op 1 januari. Maar voor mij bleek hij meermalen een innemende persoon als hij geïnterviewd werd.

Hij vroeg mij in de dirigentenkamer eens, al voordragend, zijn nieuwjaarwens te beoordelen. Voor tijdens de start van de Schöne Blauwe Donau. Anderhalve minuut. Ik maakte de maestro duidelijk dat dat misschien ietwat aan de lange kant zou zijn. In plaats van mij direct de deur uit te bonjouren, bedankte hij me hartelijk en vroeg en passant of ik in mijn tv-commentaar niet onvermeld wilde laten dat hij met zijn Amerikaans orkest (Pittsburgh) twee maanden later in Rotterdam zou optreden!

Haitink

Uiteraard is bij de leiding van de Wiener Philharmoniker wel ter sprake gekomen of de huidige KCO-eredirigent Bernard Haitink zo langzamerhand niet eens kon worden uitgenodigd. Al decennia staat Haitink jaarlijks een of meer keren voor dit Weense orkest. Vroeger werd dit afgedaan met “Der Bernard, er ist noch so jung`. Maar dat gaat nu niet meer op.

Doch: Haitink op 1 januari, dat ziet de voorzitter niet zo zitten. En laat in het midden of dat een zakelijke kwestie is, of dat zo´n exuberant Johann Straussprogramma misschien niet zo´n kolfje naar Haitinks hand is…

Vlak voor zijn dood kwam Herbert von Karajan nog aan de beurt (1987). Buiten beeld werd hij met moeite op de dirigentenplaats gehesen, maar kwam wel met een indrukwekkende uitvoering.

Aan interviews had hij geen behoefte, zeker niet met een Nederlander. De pers in Amsterdam had hem destijds behoorlijk geschoffeerd met vragen over zijn oorlogsverleden. (Hij schijnt als straf nog naar het buitenland te zijn afgevoerd en een tijdje barpianist te zijn geweest in Italië)

Oostenrijkse snoepjes

Van Claudio Abbado heb ik nog meegemaakt hoe hij bij de repetities er het zwijgen toe deed. Toen bij de ‘Schützenpolka’ vanaf het balkon keihard schoten werden gelost en de klarinettist opmerkte dat de hele wereld toch al dacht dat Oostenrijk ook het land was van de Tweede Wereldoorlog, boog Abbado zich over de partituur alsof hij iets heel interessants had ontdekt.

De voorzitter van de orkestcommissie, de cellist Reser, riep op luide toon “Der Strauss hat das geschrieben, und das sollen wir spielen!”. Waarop de slagwerker tot de dirigent zei:  “Vielleicht können wir mit Mozartkugeln schiessen!”. Kunnen we niet gaan schieten met Mozartkogels…van die traditionele Oostenrijkse chocola/marsepein/bolvormige snoepjes.

Buiten de Musikverein mag het dan mogelijk onder nul zijn, binnen is er de warmte van de muziek en soms de humor.

Zo zal ik de dertigste keer wel halen, als commentator van het Eurovisie Nieuwjaarsconcert. Althans… ijs en weder dienende.

Joop van Zijl was van 1977 tot 1996 presentator van het NOS Journaal. Jaarlijks presenteert hij op 1 januari het Nieuwjaarsconcert in Wenen.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


    • Achtuur Journaal
      Rob Trip Annechien Steenhuizen
      Overige bloggende presentatoren
      Astrid Kersseboom Rik van de Westelaken
      Jeroen Overbeek
    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.