Eerst even wat er aan voorafging. Eind van die vrijdagmiddag hoorden we dat we Ingrid Thijssen, de NS-directeur Reizigers, konden interviewen. Interessant, omdat we van diverse kanten hadden gehoord dat de gestrande reizigers slecht of niet werden geinformeerd;  zelfs machinisten wisten niet meer waar ze heen moesten. Daarnaast lag de NS-site plat, en niemand op de overvolle perrons wist waar ie aan toe was. Een groot communicatieprobleem dus bij de NS.

Tot een jaar geleden viel ‘informatievoorziening aan de reiziger’ onder ProRail, maar wegens herhaaldelijk falen ging de NS dat voortaan zelf doen. Dit was de eerste testcase. En dat ging niet goed, zo hoorden we van vele kanten. Voldoende stof voor een interview met Ingrid Thijssen.

Maar een klein half uur voor uitzending bleek dat niet de directeur Reizigers, maar de president-directeur van de NS zelf het interview wilde doen. Beter nog, want met hem kon ik het niet alleen over de communicatie hebben, maar ook over het falen van de NS in zijn algemeen op deze eerste sneeuwdag. Een jaar geleden had de NS beloofd dat het voortaan beter zou gaan, ze hadden maatregelen genomen, zelfs afgelopen najaar geoefend met een winterdienstregeling en toch ging het fout.

Ik begin dus met een licht plagerige vraag: De NS is nog steeds niet voorbereid op een beetje sneeuw? Bert Meerstadt antwoordt ontwijkend: ‘Nou we zijn heel vroeg begonnen met voorbereiden…’

En pats- daar onderbreek ik hem al: Maar het is niet helemaal gelukt! Ik heb vaker interviews met Meerstadt gezien, en hij is vaak langdradig en breit de ene zin aan de andere.

Meerstadt vertelt vervolgens over ‘filevorming op het spoor’, opnieuw opstarten en treinen aanbieden en die te gaan omroepen’ “waardoor iedereen weet waar ie aan toe is..”

Dat is juist het probleem: niemand wist waar ie aan toe was! En dus: pats- ik weer: ‘…maar niemand wist waar ie aan toe was, de NS heeft niet goed informatie gegeven, wat gaat u daar aan doen?’

In de komende 40 seconden geeft Meerstadt geen antwoord op die vraag, maar vertelt dat ze bij de NS met veel extra mensen proberen op de stations en perrons informatie te verstrekken. Maar treinen kunnen niet weg, want andere treinen staan in de weg of de wissels zijn nog niet in werking.

Als hij een punt lijkt te zetten achter zijn laatste zin (“ .. en daar zijn we nog heel hard mee bezig.” ) stel ik de volgende vraag. Vanwege de vertraging (we voeren dit gesprek via een satelliet) praat Meerstadt nog even onder mijn vraag door en lijkt het alsof ik hem opnieuw in de rede val.

Dit is het grote probleem met interviews tussen studio en locatie:  een vertraging van enkele seconden, waardoor gesprekken al gauw iets hakkelends krijgen. Voor een informatief gesprek met een eigen correspondent is het nog enigszins te doen, omdat je daar afspraken over maakt.

Maar een kritisch interview is via de satelliet bijna onmogelijk. En toch deden we het in dit geval, omdat de NS op zo’n dag wel wat uit te leggen heeft. In een studiosetting waarin je elkaar in de ogen kunt kijken, kun je met je bodylanguage al aangeven dat je de ander wilt onderbreken, en is er geen hinderlijke vertraging.

Zou ik het interview met de president-directeur anders hebben gedaan in de studio? Nog steeds zou ik hem dezelfde vragen hebben gesteld: over het falen van de dienstregeling en het gebrek aan communicatie aan de reiziger. Daar is hij tenslotte in zijn functie verantwoordelijk voor. En het is mijn functie als journalist om kritische vragen te stellen.

Mumbai
Hij was een aantal jaren NOS-correspondent in Zuid-Afrika – maakte daar onder andere mooie reportages over het WK en vloog bijvoorbeeld met een camera over het (voormalige) kroonprinselijk vakantiehuis in Mozambique.
Hij is sinds een tijdje onze man in Mumbai, India en zijn verslagen staan ook op nos.nl. Hij maakte bijvoorbeeld deze lange reportage over een volledig resistente tuberculose-bacterie die in de miljoenenstad opdook.
Lucas was even in Nederland en maakte graag tijd voor een gesprek.

Groei-economie
“India”, zegt Waagmeester,” is één van de grote groei-economieën in de wereld. Nederland is voor een groot deel afhankelijk van export, dus een grote economie in Azië is voor ons van levensbelang. Daarom willen wij van dichtbij zien hoe die economie zich ontwikkelt, wat de behoeftes zijn, welke rol Nederland speelt in die economie.”

Waarom heeft hij zich gevestigd in Mumbai? “Mumbai is het economische, financiële hart van het land. Het is een beetje het Rotterdam van India, zou je kunnen zeggen. En, Mumbai is ook een stad die op meerdere terreinen echt bruist. Alle scenes zijn er vertegenwoordigd.”

Daarom wilde hij graag vanuit Zuid-Afrika naar standplaats Mumbai: “Je zou het een beetje het New York van Azië kunnen noemen. Misschien is voor het Nederlandse publiek het politieke verhaal iets minder belangrijk dan het economische. Wij willen toch vooral horen en zien over die boomende economie, die langzaam ontwaakt uit z’n bittere armoede. Langzaam begint daar een middenklasse te ontstaan. En dat gebeurt vooral in steden als Mumbai. Meer dan in de hoofdstad Delhi.”

Roulatie
Waagmeester legt uit waarom de NOS soms correspondenten rouleert. “De manier waarop we naar correspondenten kijken is de laatste jaren wat veranderd. Een correspondent was vooral altijd een deskundige over z’n land of gebied. Maar een correspondent is meer een verhalenverteller geworden. We willen vooral mensen die zich dat snel eigen kunnen maken, en heel goed een verhaal kunnen vertellen. Een correspondent is iets minder een analist geworden voor de camera, en meer een reportagemaker, een verhalenverteller.” Hij weet waar hij over spreekt. Lucas begon zelf met een leeg kantoortje in Mumbai zonder fatsoenlijke internetaansluiting. Hij regelde – met veel geduld – alle noodzakelijke infrastructuur en bouwde zijn netwerk van contacten en bronnen op. En hij bouwt gestaag door.

Frisse blik
Hij vervolgt: “Dat is dus een ander type mensen, en dan heb je dus ook een andere roulatiesnelheid. Vroeger was het juist mooi als een correspondent vijftien of twintig jaar ergens zat, dan was het echt een deskundige. Nu vinden we het juist een voordeel als iemand fris ergens komt en met een frisse blik, net zo’n frisse blik als de kijker thuis, zo’n land bekijkt en dan het verhaal mooi kan vertellen.”

Verwondering
“Dat is nú de filosofie”, glimlacht Waagmeester, “dat kan allemaal wel weer veranderen. Nu is het gevoel dat de kijker ook wel voelt dat een verslaggever het op een gegeven moment wel zo’n beetje heeft gezien. En dan is het juist mooi dat je dan iemand uit een andere regio pakt en daar fris neerzet. En weer vanuit zijn verwondering opnieuw in zo’n regio verhalen gaat maken. Zo werken we nu, maar het zou best kunnen dat we er over tien jaar weer anders over denken.”

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

Interactief inzicht in uw pensioen (20-01-12)

Buitenlandse quotes: soms parafraseren en puzzelen (10-01-12)

NOS Journaal24: nóg meer live nieuws in 2012 (29-12-11)

Wat doet NOS Nieuws met social media? (21-12-11)

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal? (29-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Follow @Jeroen_Overbeek

Aanklikken
In die animatie kunt u zelf uw eigen fonds aanklikken en bekijken hoe het ervoor staat. Doet mijn fonds het naar verhouding beter of slechter dan de andere? Valt de dekkingsgraad gevaarlijk terug naar het wettelijk minimum? Of: wat denkt mijn pensioenfonds dat de lijn moet zijn omhoog naar het vereiste niveau?

Vanaf 2007
De NOS economieredactie heeft alle gegevens vanaf 2007 verzameld. Toen ging het nog (economisch) goed met Nederland en de wereld – dus ook met de pensioenfondsen. En in de animatie kun je zelfs al aan sommige fondsen zien waar de crisis zich begint af te tekenen – ver voordat u het echt ging voelen in uw portemonnee.

Updates
Je kunt de ontwikkelingen volgen door de tijd heen. Blijven volgen, want de animatie wordt steeds gevoed met nieuwe gegevens en vormgevingstechnisch aangepast. Die updates hebben een journalistieke oogmerk: “Je kunt er interessante conclusies uit trekken, die je misschien niet eerder kon trekken. Bijvoorbeeld: doen de grotere fondsen het beter dan de kleinere of andersom?”, verduidelijkt Dennekamp.

Help
Een groot aantal collega’s verzamelde de data en als je op een bolletje klikt dan zie je die data.
Plus onder andere een onwikkelingslijn en een herstelpad dat het fonds bewandelde. Als u gegevens hebt die wij zouden kunnen gebruiken, ook over fondsen die we nog niet hebben opgenomen in de animatie, welkom! Want Gert-Jan Dennekamp en zijn collega’s werken de animatie van tijd tot tijd bij met de meest actuele gegevens en meer pensioenfondsen.

Vormgeving
Let wel: we moeten dus daarom ook soms het uiterlijk, de vormgeving van de animatie veranderen, omdat de vele bolletjes er anders niet inpassen. En: we blijven schaven aan het gebruikersgemak. Het kan dus zijn dat de versie die u in de video ziet inmiddels is doorontwikkeld en er anders uitziet. Maar: het principe met de bolletjes en de werking zijn dezelfde!

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

Buitenlandse quotes: soms parafraseren en puzzelen (10-01-12)

NOS Journaal24: nóg meer live nieuws in 2012 (29-12-11)

Wat doet NOS Nieuws met social media? (21-12-11)

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal? (29-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Follow @Jeroen_Overbeek

Terwijl het staatsbezoek gewoon doorging kwamen vanuit Hilversum de telefoontjes. De beelden werden doorgestuurd, er werd een gesprek met minister Rosenthal gepland en er kwam de vraag of ik een gesprek kon doen over De Hoofddoek. Waar konden we dat doen? Hoe laat? Wat gaan we bespreken? En zo zit je dan ineens in een taxi op weg naar Abu Dhabi TV.

We werden zeer hartelijk ontvangen in een studio zoals je die bij ons in de jaren 80 zag, maar de verbinding met Nederland kwam prima tot stand. Zo kon ik vertellen in de uitzending vertellen dat alle vrouwen in de moskee een abaya aan moeten doen en een hoofddoek op, ikzelf ook. Rosenthal verklaarde dat het heel normaal is dat je je aanpast aan de gebruiken.

Lente doorgedrongen
Maar de hele dag speelde vooral door mijn hoofd: is dit nou het belangrijkste aan deze staatsbezoeken? Nee, natuurlijk. De bezoeken waren duidelijk neergezet als belangrijk voor de Nederlandse economie. De hele week kwamen we blije ondernemers tegen; blij met de extra deuren die opengingen door dit koninklijke bezoek. Tegelijkertijd kwam zeer regelmatig de kwestie van de mensenrechten aan de orde: kun je zaken doen met deze landen als je weet dat er wel het een en ander op aan te merken is?

De Nederlandse delegaties concludeerden dat er zowel in de VAE als in Oman opmerkelijke openheid is over de noodzaak om te veranderen. Ook hier is de Arabische Lente doorgedrongen. Bemoedigend was volgens menigeen dat vooral vrouwen een ontwikkeling lijken door te maken. Sterker nog: in Abu Dhabi is tweederde van de studenten vrouw en 70 procent van de nieuwe werknemers ook. Juist de jongens lijken achter te blijven, mede doordat dit gebied in een kleine 50 jaar van straatarm naar schathemeltjerijk evolueerde. Er groeide een generatie op die niet hoefde te werken. Dat het zo niet door kan gaan, is de leiders van het land inmiddels ook duidelijk. Ook het milieu komt steeds vaker op de agenda: vervuiling, verspilling van water, alternatieve energiebronnen.

Nieuwswaardig
Interessante thema’s genoeg dus, maar toch ging het op de laatste dag weer over De Hoofddoek. Aan het eind van staatsbezoeken staat er altijd een persgesprek gepland. Camera’s en geluidsapparatuur mogen daar niet bij, maar de journalisten in het gezelschap kunnen vragen stellen aan koningin, prins en prinses. Die vragen moeten een dag van tevoren worden ingeleverd, zodat er nog met Den Haag kan worden overlegd over de antwoorden. De ministeriële verantwoordelijkheid geldt immers altijd.

Deze keer was ik in dubio: moest ik gezien mijn eigen vraagtekens bij de aandacht die de hoofddoek al had gekregen, er nu weer op terugkomen? Uiteindelijk was het antwoord ‘ja’. Ik betwijfelde of de koningin er inhoudelijk op in zou gaan, maar we moesten het in ieder geval proberen. En dat ík die vragen zou stellen was me ook duidelijk: als vrouw had ik er immers ook zelf rondgelopen met hoofddoek en abaya.

De uitkomst was verrassend. De koningin zei luid en duidelijk dat de hoofddoek in deze twee landen niet symbool staat voor de onderdrukking van vrouwen. Echt onzin, ze had hier vele sterke vrouwen gesproken die juist een grote rol spelen in de veranderingen die nodig zijn. Daarmee was het persgeprek werkelijk nieuwswaardig geworden: de koningin had met toestemming van premier Rutte rechtstreeks gereageerd op kritiek van Geert Wilders. Dat daarop ook weer reacties zouden komen, was ook duidelijk. De Hoofddoek blijft nog wel even in het nieuws.

Verhaal
Bij grote klussen – een zitting van het Joegoslaviëtribunaal of een langdurend protest in het Midden-Oosten – laten we soms wel een zeer ervaren journalistiek denkende tolk naar de redactie komen. Da’s handig om goede inhoudelijke quotes – citaten – te spotten – opzoeken – en te checken in beeldmateriaal. Quotes die verder gaan dan voxpops – korte meningen op straat – of soundbites – eenregelige uitspraken. Want we willen graag uitspraken die het verhaal goed vertellen, die dimensie geven aan een onderwerp. En dat betekent zoeken en afwegen.

Simultaan
En ik heb het meegemaakt dat er tijdens een lange extra uitzending een tolk die er toch al was om vertalingen te maken voor de grote NOS Journaals naast me kwam zitten in de studio om simultaan een belangrijk live statement van een Arabische leider te vertalen.

Parafraseren
Ondertitels – dat wil zeggen twee zinnen – staan doorgaans maar een seconde of vijf in beeld.
Je kunt een heleboel woorden uitspreken in vijf seconden. “Ze zeggen vaak meer dan wat jij kwijt kunt in tekst. En het moet nog wel te lezen zijn. Je kunt er wel heel veel inzetten, en heel snel de volgende titels doordrukken, maar dan schieten die letters voorbij en dan denk je: ik heb niet alles meegekregen… En dat willen we niet. Dus je moet het zo kort mogelijk opschrijven”, verduidelijkt Talens. Parafraseren waar nodig. Journalistiek vertalen dus, de portee eruit halen. Zinnen moeten lopen en vaak geldt: hoe minder, hoe beter; des te duidelijker en leesbaarder. En zitten we er naast, dan herstellen we dat natuurlijk in een eerstvolgende uitzending als dat kan.

Gepuzzel
In negen van de tien onderwerpen worden alle ondertitels er live ‘bijgedrukt’. Daardoor zijn we flexibel en kunnen tot het allerlaatste moment buitenlandse quotes meenemen in de NOS Journaals. Liever niet natuurlijk, want het vergt soms enig gepuzzel om de woorden in twee goed lopende zinnen te tikken.

Meelezen
Als dat onverhoopt niet lukt dan moet de presentator meelezen. Laatst nog gaf president Obama een verklaring over het schuldenplafond, vlak voor het Late NOS Journaal. De quote was gemonteerd en de vertaling half klaar. Maar het lukte een halve minuut voor aanvang niet om die nog door te geven aan de titelredacteur die ze live bijdrukt. Want die had meer te ‘titelen’ dan alleen de Amerikaanse president. Dus kreeg ik het commando ‘meelezen!’ in mijn oor, terwijl de leader al liep. Ik leidde het onderwerp kort in, en terwijl Obama sprak, las ik snel de onvoltooide vertaling op mijn computer in de presentatiedesk en luisterde tegelijkertijd naar wat de president te melden had. Luttele seconden later vatte ik in beeld kort samen wat hij had gezegd. Maar meestal zijn de vertalingen wel op tijd. Gecontroleerd door de eindredacteur en vervolgens klaargemaakt voor uitzending.

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

NOS Journaal24: nóg meer live nieuws in 2012 (29-12-11)

Wat doet NOS Nieuws met social media? (21-12-11)

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal? (29-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Follow @Jeroen_Overbeek

“Het is in Dubai zo heerlijk. Zoveel nationaliteiten, die met elkaar leven in dit land dat zo snel groeit.” Aan het woord is Cilly Dartell, presentator van Hart van Nederland, maar ook inwoner van Dubai.

Echtgenoot Jan werd vijf jaar geleden piloot bij vliegmaatschappij Emirates, maar dat betekende wel dat hun woonplaats Dubai moest worden. Geen enkel probleem, het stel wilde altijd nog eens in het buitenland wonen. Cilly hoefde haar werk er niet eens voor op te geven: ze presenteert twee weken Hart van Nederland en gaat dan weer terug naar huis. “Hier kom ik echt tot rust. Ik lees weer boeken.”

Ze laat ons de stad zien aan de vooravond van het staatsbezoek van koningin Beatrix aan de Verenigde Arabische Emiraten op 8 en 9 januari. Cilly en Jan zijn eigenlijk wel Dubai-fans te noemen. “Als je ziet wat ze hier voor elkaar weten te krijgen! Ze hebben het plan voor een metrolijn en twee jaar later ligt die er. De architectuur is ook interessant, ze willen echt bijzondere gebouwen neerzetten.” De architectuur vindt Cilly spannender dan in Abu Dhabi, de andere stad van de VAE waar de koningin met prins Willem-Alexander en prinses Máxima een bezoek aan zal brengen. Daarna reist het drietal door voor het uitgestelde staatsbezoek aan Oman.

Dubai is één van de zeven emiraten binnen de VAE, geleid door emir Sjeik Mohammed. “Hij zorgt ervoor dat hier veel van de grond komt. Door de wereldwijde crisis zat er even de klad in, maar het gaat weer veel beter. Alleen het werk aan de Palmeilanden ligt helemaal stil, en van de huizen die af zijn staan er veel leeg.” Maar verder gaat het goed in Dubai en dat heeft veel te maken met de discipline die er heerst, denkt Cilly. “Je moet je hier aan de regels houden. Doe je dat niet, dan heb je een probleem. Bij een ruzie op straat komt de politie erbij en dan verdwijn je eerst allebei achter de tralies. Pas daarna gaan ze uitzoeken wat er aan de hand was. Wat is het effect? Op het moment dat mensen ruzie krijgen hoeft er maar iemand te suggeren dat misschien de politie erbij moet komen, en de ruziemakers leggen het bij.”

Maar is het dan allemaal zo ideaal? Het is uiteindelijk toch een dictatuur? “Ik zie geen nadelen, volgens mij zijn er ook geen dissidenten hier. Je kunt doen wat je wil, zolang je je aan de regels houdt en zolang je rekening houdt met anderen. Ook als vrouw heb je alle vrijheid. Ik let alleen een beetje op de kleren die ik aantrek, niet al te bloot. Maar in Amsterdam ga ik ook niet in bikini boodschappen doen.”

Een treinliefhebber gaat via het spoor. Zo ook de vorige keer, eind december 2010. Maar: rampzalige weersverwachtigingen al weken daarvóór!  IJs, ijzel, bevoren wissels, gladde perrons, vertragingen. Ongemakken bij de vleet. En onrust. “Halen we Wenen wel, en op tijd?”

Kijk, het is natuurlijk niets vergeleken bij tv-collega’s die naar, pakweg, Afghanistan, Haiti of Libië moeten reizen. Maar toch…

Bewonderaars

Johann Strauss. De zoon. Hij is ons doel. Parmantig staat zijn beeldje in het Stadtpark. Dagelijks omstuwd door talloze bewonderaars uit alle windstreken. Met name Japanners, die op 1 januari dat befaamde nieuwjaarsconcert op televisie kunnen zien. Zoals trouwens miljoenen elders in de wereld.

In de nacht van de jaarwisseling is Wenen een bijzondere hoofdstad. Er is de Silvesterrondgang. In de hele binnenstad is er wat te doen op allerlei podia. Inderdaad: meestal popgroepen of wat er voor doorgaat.

Al kun je, naast de beroemde Weense Opera, op het Herbert von Karajanplein, hoogstpersoonlijk via een beeldscherm de Wiener Philharmoniker dirigeren. Iets ingewikkelds, met moderne technieken.

Die Wiener Philharmoniker (absoluut een van de beste symfonieorkesten ter wereld, met voor het Eurovisieconcert van de eerste januari ieder jaar een topdirigent als ‘man op de bok’) zitten dan al een paar dagen in de Gouden Zaal van de Musikverein aan de Bösendorferstrasse druk te repeteren, dit jaar onder leiding van Mariss Jansons. Als tv-commentator voel ik me bevoorrecht dat mee te maken.

Commentaar

Het was in de jaren tachtig, dat mijn collega Rien Huizing en ik bedachten, dat wij op de tv klassieke muziekconcerten ook wel eens van commentaar konden voorzien. Dan hoefden er ook geen al of niet duurbetaalde buitenstaanders te worden ingehuurd. Wij waren als eindredacteur/presentator van het NOS 8 uur Journaal toch al in betaalde vaste dienst. En we wisten het nodige van muziek.

Zo kwam Rien terecht bij de opera in de Arena van Verona; en ik bij het Eurovisieconcours voor jonge musici in 1984 in Geneve (violiste Isabelle van Keulen won!) en de Last Night Of The Proms van de BBC in de Royal Albert Hall en het Franz Liszt Pianoconcours. Met nog vele uitzendingen daarna….

Het is nu bijna voor de dertigste keer dat ik het concert op 1 januari uit Wenen presenteer. En nog vol dank aan de inmiddels betreurde Stefan Felsenthal, die  -destijds als NOS-cultuurchef- ons die muzikale richtingen op stuurde.

Kleiber

Ik voel me niet genoeg bevoegd om te oordelen over de kwaliteit van het gepresteerde door de vele topdirigenten. Het is trouwens maar net hoe je stemming is op het moment van luisteren.

Alom wordt beweerd, dat de optredens van Carlos Kleiber de meeste indruk maakten. Deze zoon van de historische dirigent Erich Kleiber, die bij de opkomst van het Derde Rijk Duitsland ontvluchtte, was opgegroeid in Zuid-Amerika en kreeg een technische opleiding.

Maar het familiebloed stroomde waar het blijkbaar gaan kon: Carlos werd een groot dirigent, vooral in de opera. Hij deed het concert in Wenen in 1989 en 1992. Een wat eenkennige gesloten man. Een interview zat er niet in: toen ik hem benaderde, keek hij me aan of ik een aanslag op hem wilde plegen.

Nieuwjaarswens

De allereerste dirigent die ik meemaakte was Lorin Maazel, die het nieuwjaarsconcert enkele jaren achtereen deed. Hij was chef-dirigent van de Wiener, of eigenlijk van de gehele Weense Staatsopera de muzikale leider. Vandaar.

Hij stond bekend als een arrogante man, die het liefst overal eigen composities uitvoerde. Nou, daarvan was natuurlijk geen sprake op 1 januari. Maar voor mij bleek hij meermalen een innemende persoon als hij geïnterviewd werd.

Hij vroeg mij in de dirigentenkamer eens, al voordragend, zijn nieuwjaarwens te beoordelen. Voor tijdens de start van de Schöne Blauwe Donau. Anderhalve minuut. Ik maakte de maestro duidelijk dat dat misschien ietwat aan de lange kant zou zijn. In plaats van mij direct de deur uit te bonjouren, bedankte hij me hartelijk en vroeg en passant of ik in mijn tv-commentaar niet onvermeld wilde laten dat hij met zijn Amerikaans orkest (Pittsburgh) twee maanden later in Rotterdam zou optreden!

Haitink

Uiteraard is bij de leiding van de Wiener Philharmoniker wel ter sprake gekomen of de huidige KCO-eredirigent Bernard Haitink zo langzamerhand niet eens kon worden uitgenodigd. Al decennia staat Haitink jaarlijks een of meer keren voor dit Weense orkest. Vroeger werd dit afgedaan met “Der Bernard, er ist noch so jung`. Maar dat gaat nu niet meer op.

Doch: Haitink op 1 januari, dat ziet de voorzitter niet zo zitten. En laat in het midden of dat een zakelijke kwestie is, of dat zo´n exuberant Johann Straussprogramma misschien niet zo´n kolfje naar Haitinks hand is…

Vlak voor zijn dood kwam Herbert von Karajan nog aan de beurt (1987). Buiten beeld werd hij met moeite op de dirigentenplaats gehesen, maar kwam wel met een indrukwekkende uitvoering.

Aan interviews had hij geen behoefte, zeker niet met een Nederlander. De pers in Amsterdam had hem destijds behoorlijk geschoffeerd met vragen over zijn oorlogsverleden. (Hij schijnt als straf nog naar het buitenland te zijn afgevoerd en een tijdje barpianist te zijn geweest in Italië)

Oostenrijkse snoepjes

Van Claudio Abbado heb ik nog meegemaakt hoe hij bij de repetities er het zwijgen toe deed. Toen bij de ‘Schützenpolka’ vanaf het balkon keihard schoten werden gelost en de klarinettist opmerkte dat de hele wereld toch al dacht dat Oostenrijk ook het land was van de Tweede Wereldoorlog, boog Abbado zich over de partituur alsof hij iets heel interessants had ontdekt.

De voorzitter van de orkestcommissie, de cellist Reser, riep op luide toon “Der Strauss hat das geschrieben, und das sollen wir spielen!”. Waarop de slagwerker tot de dirigent zei:  “Vielleicht können wir mit Mozartkugeln schiessen!”. Kunnen we niet gaan schieten met Mozartkogels…van die traditionele Oostenrijkse chocola/marsepein/bolvormige snoepjes.

Buiten de Musikverein mag het dan mogelijk onder nul zijn, binnen is er de warmte van de muziek en soms de humor.

Zo zal ik de dertigste keer wel halen, als commentator van het Eurovisie Nieuwjaarsconcert. Althans… ijs en weder dienende.

Joop van Zijl was van 1977 tot 1996 presentator van het NOS Journaal. Jaarlijks presenteert hij op 1 januari het Nieuwjaarsconcert in Wenen.

Live
“Op het moment dat er iets gebeurt willen mensen dat toch live meemaken.” Met een eenvoudig matrixscherm kan de redactie van Journaal24 de hele wereld voorschakelen. Doorzetten naar uw huiskamer, laptop, tablet of smartphone. Met een muisklik live naar de demonstranten op het Tahrirplein in Egypte, naar Brussel voor de arrivals en statements van regeringsleiders, of naar Tjechië, voor rechtstreekse beelden van het defilé langs de baar van Václav Havel.

Lancering
Nog een ander voorbeeld: veel Nederlanders volgden live de lancering van André Kuipers via Journaal24. Uit cijfers van de NOS blijkt dat de stream van Journaal24 op 21 december tussen 14.00 en 15.00 uur 150.000 bezoekers trok. Dat zijn er veel meer dan op een normale woensdagmiddag.

Wilders
En je schiet er als kijker zeker iets mee op – je steekt er vaak wat van op: “Bijvoorbeeld het proces Wilders. Voor veel mensen was het de eerste keer dat ze zagen hoe een rechtszaak in het echt verliep.” Van de start op 4 oktober 2010 tot de vrijspraak op 23 juni 2011 kon u urenlang, soms dagenlang meekijken in de Amsterdamse rechtszaal. “En daarmee haal je het filter van de journalist er af, mensen kunnen het zelf bekijken”, zegt Perin. En in de NOS Journaals daar omheen voorzagen we u dan natuurlijk van duiding en analyse.

Flexibiliteit
Op Journaal24 zie je niet alleen het laatste nieuws en live gebeurtenissen. Ook rangschikken we onderwerpen uit actualiteitenrubrieken en thematisch nieuws in vaste rubrieken. Denk aan het Wetenschapsjournaal of de rubriek over levensbeschouwelijke issues. Maar de absolute kracht van het themakanaal is de flexibiliteit. Perin: “We kunnen heel snel live gaan, heel snel schakelen. Meer dingen live uitzenden dan de gewone journaals. En ik kan het in mijn eentje doen!” Met dat handige matrixscherm dus.

Tip
Als ik thuis online ben dan heb ik standaard rechtsonder op mijn beeldscherm Journaal24 aanstaan via nos.nl in een klein venstertje. Doe dat ook, zo mis je niks!

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

Wat doet NOS Nieuws met social media? (21-12-11)

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal? (29-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Follow @Jeroen_Overbeek

Dit jaar was die uitdaging mogelijk nog groter: want wat gebeurde er veel! De Arabische lente, de euro-crisis, de tsunami In Japan en de dreigende kernramp daarna, de slachting in het Noorse Utoya en de schietpartij in Alphen aan den Rijn. Dat moest allemaal binnen een uur verteld worden, met als uitgangsgpunt de mooiste en belangrijkste beelden van het jaar

Dit jaar hebben wij gekozen voor een bijzondere maar tijdrovende vormgeving, met technieken geleend uit de beste Hollywood-films. “Motion tracking” heet het procedé. Grafisch ontwerper Maurits Engelen heeft dat vooral toegepast in mijn presentatie.

Eerst werden al mijn presentaties op verschillende lokaties in Nederland opgenomen met een steadycam (een camera die vastgebonden zit aan het lichaam van een cameraman, waardoor een lange, vloeiende cameravoering ontstaat, alsof de camera als het ware met mij meeloopt.)

Daarna zette Maurits in zijn computer de camerabeweging over in 3D en kopieerde hij de bewegingen van de camera. Daardoor kon hij digitale decorstukken toevoegen aan het beeld. Maurits koos voor grote panelen, met daarop foto’s van de nieuwsgebeurtenissen. Op de kleine foto zie je een originele opname, op de grote foto zie je het eindresultaat: alsof ik echt door een decor met grote panelen loop.

Overigens had ontwerper Maurits te maken met een grote handicap: mijn haar in de wind! Het was tijdens de opnames zo stormachtig, dat het net lijkt of ik met een windmachine van Hans Klok op pad ben.

Daarom moest Maurits soms beeldje voor beeldje mijn wapperende haren als het ware uitknippen, om die vervolgens weer op zijn digitale decor te plakken. Soms was ie wel twee dagen aan het werk, voor 30 seconden beeld.

Maar het resultaat mag er zijn – vinden wij. Kijk zelf, dinsdagavond 27 december, om 20:30 uur op Nederland 1. En let ook op de prachtige muziek, speciaal voor ons gecomponeerd door Jorrit Kleijnen en Alexander Reumers…

Druk
Bij het monitoren van social media passen we natuurlijk hoor- en wederhoor, checkdubbelcheck en andere journalistieke principes toe. Zoals de NOS al jaren doet. Door de berichtenstroom op Facebook, Twitter en Hyves is de druk wel veel groter geworden. “Op het moment dat jij wacht met het publiceren van bepaald materiaal, omdat je het nog niet hebt kunnen verifiëren, hebben anderen het al online staan. Maar we hebben hier een uitgangspunt bij de NOS: we publiceren echt pas als we het zeker weten”, stelt de Vries. “En dan moeten we die druk maar weerstaan.”

Kunst
Als een nieuwsgebeurtenis trending topic wordt op Twitter bijvoorbeeld is het juist de journalistieke kunst om mensen er uit te filteren die echt ter plekke zijn, en die interessante dingen kunnen vertellen. Feiten waar wij als nieuwsorganisatie op kunnen voortborduren. Checktelefoontjes naar instanties, vragen stellen aan andere ooggetuigen of het moment en de nasleep ervan in beeld en geluid vangen.

Help
“Mensen help ons”, luidt dan ook het credo van NOS Net. Want vooral geldt: bij elk verhaal zijn er mensen die er meer van weten dan wij. Daarom doet NOS Net ook zelf pro-actief oproepen op social media op zoek naar informatie en ervaringen. Bijvoorbeeld over de huizenmarkt, ziekenhuizen of laatst nog over het leerlingenvervoer. Wij willen op internet, radio en tv concrete voorbeelden laten horen en zien, of grote lijnen, patronen en trends voor u zichtbaar maken, complexe situaties voor u ontwarren. En destilleren wat bepaald nieuws voor u of uw portemonnee betekent. Werk daar zelf aan mee: meld u nu aan bij NOS Net!

Deze video maakte ik samen met Journaal24. Volg daar het laatste nieuws en belangrijke live gebeurtenissen – 24 uur per dag. Ook een vraag over hoe het er achter de schermen aan toe gaat? Mail naar Marilou Kersemaekers van NOS Net. Ik selecteer samen met haar, want ik kan ze natuurlijk niet allemaal alleen beantwoorden…

Ga ook naar mijn eerdere blogs in deze serie:

Hoe spreek je moeilijke namen uit in het NOS Journaal? (29-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (2) (21-11-11)

NOS informatiespecialisten gaan net een stap verder… (13-11-11)

Blurren of niet blurren? (04-11-11)

De Nieuwsacademie: even een tussenstand (1) (26-10-11)

De Producer: regelen en op de kosten letten (19-10-11)

De opening van het Journaal: hoe kies je die? (13-10-11)

De Regisseur: vormgeven en uitzenden (05-10-11)

NOS Net: word nu nieuwspartner! (27-09-11)

De Ideeënfabriek: jongeren brainstormen bij de NOS (20-09-11)

Economisch nieuws: uitleggen en thuisbrengen (13-09-11)

Laatste Nieuws: afwegen en updaten (06-09-11)

Extra NOS Journaals: vooral improviseren geblazen (31-08-11)

Follow @Jeroen_Overbeek