DE TIJDEN: Een kapitale foto
Door Jeroen Wielaert
De beste foto was een schilderij: blik op de Herengracht, rond 1672. Het was in de week dat een nieuwe film werd aangekondigd: de tweede van Geert Pimpernel. Op de radio hoorde ik regisseur Martijn Koolhoven zeggen dat het hoog tijd werd dat Geert er professionele filmmakers bij haalde, omdat Fitna door elke middelbare scholier in mekaar geflanst kon zijn. Dan nóg zal het als voor elke cineast moeilijk zijn om zijn ophefmakende eerste film te overtreffen. Adriaan van Dis had ook nog wel een aardige observatie, in het bezit van een gloednieuwe gouden ganzenveer: ‘Gewoon geen aandacht aan besteden.’ Daarom ook keek ik met des te meer plezier naar dat oude beeld van de Amsterdamse gracht. Ik was er net nog overheen gereden.
De Herengracht is nog maar net nieuw op de haarscherpe afbeelding van Gerrit Adriaensz Berckheyde. Het is de nieuwste aanwinst van het Rijksmuseum die nu extra groot in de publiciteit is gekomen, omdat het museum hem kwijt dreigt te raken door een typische crisisontwikkeling: de Morgan Chase Bank die meent opgelicht te zijn door de Nederlandse rijkaard Louis Reijtenbagh. Het doek hangt nog tot 3 mei in de National Gallery in Washington. Ik doe het maar met die voorpaginaplaat in de Volkskrant van vrijdag.
Het is een schilderij om in te gaan wandelen. Uren kan ik dat doen, met de projectie van de Herengracht van nu op die bocht van toen, in het hart van de Gouden Eeuw. Amsterdam was niet in crisis in die tijd, integendeel. Gerrit Ardiaensz Berckheyde heeft heel raak getroffen hoe kapitaal de stad aan het verrijzen was met de gigantische winsten van de VOC. De grachtenpanden staan er bij in hun nieuwstaat, als trotse voorbeelden van wat de projectontwikkelaars van die dagen konden. Meesterbouwwerken waar Amsterdam nóg zijn wereldfaam aan dankt, ook al komen er nu door de crisis van 2009 even wat minder buitenlandse toeristen op af.
Wat opvalt op Berckheydes opname is dat het heel stil is. Er lopen links en rechts van het grachtenwater heel weinig mensen. Een paar eenlingen, een enkel tweetal. Links staan een paar heren in lange kostuums te praten met de nieuwe bewoonster van een grachtenpand. Er is geen verkeer op de gracht. Geen paarden, geen koetsen. Er staan ook nog geen bomen, laat staan parkéérmeters. Overal ligt nog bouwmateriaal op de kades. Treffend: in Amsterdam wordt altijd gebouwd. De werkzaamheden zijn duidelijk ook nog niet klaar. Er zijn nog grote gaten tussen de grachtenhuizen. Daar moeten nog nieuwe klokgevels komen. Ongetwijfeld zijn er Amsterdammers geweest die toen hebben lopen mopperen dat het niet opschoot, op die gracht. Ja, het was er een zooitje!
Morgan Chase en het Rijksmuseum zullen er wel uitkomen, is de inschatting. De bank beleeft winstherstel, de beleggers denken dat het ergste van de crisis voorbij is. Dan blijf je als bankier niet hangen in een ordinaire rel om een schilderij met zoveel kapitale panden. Daar zat ik aan te denken toen ik later over de A28 langs de nieuwbouwwijk Vathorst bij Amersfoort reed. Anno 2009 zijn daar ook net weer een stel gloednieuwe grachtengevels gereed gekomen. De rest van het beeld wordt nog bepaald door hoge hijskranen. Het is een lelijk schilderij.
Wat is de toegevoegde waarde van het herhalen van de hele tekst?
Een onbekend gehouden bedrag betaald voor een schilderij dat wellicht niet van de verkoper was
Dat verbaast mij hogelijk. Als ik een dergelijk bedrag zou kunnen besteden, dan zou ik toch een paar centen uit gaan geven voor zekerheid. Het doek is zelfs nooit in het museum geweest
Daarnaast vind ik het niet mooi. De gebouwen zijn te kaal, de kleuren te schril en vreemd genoeg, de compositie is ook niet in orde.
Het weglooppunt zit niet waar het zou moeten, op de goudsen snede – vlak bij 1/3 van de zijkant, maar op ongeveer de helft daarvan.
Er wordt geroepen dat het een meesterwerk was. Welnu, ik vind het maar niets
Het is hooguit meesterlijk hoe ze er tussen genomen zijn.
Ach ja, wederom een nos-er die onze Geert even een sneer moet geven met zijn “Geert Pimpernel” en “gewoon geen aandacht geven”. Hoe voelt dat nou, Wielaert? Voel je je nou een grote jongen? Doe je dat om indruk te maken op je amsterdamse journalistenvriendjes die er allemaal, net als jij, dezelfde politieke mening op nahouden? Ga toch lekker bij de VPRO werken, joh. In plaats van op kosten van de belastingbetaler je eigen meninkjes te ventileren op een website van een omroep die van ons allemaal is. Of kom je daar niet aan de bak? Of betaalt de nos gewoon beter?
@Jeroen Wielaart: Je lijk de hoop uit te spreken dat de tweede film van Wilders beter wordt dan zijn eerste. Verder heb je het over “de gigantische winsten van de VOC”. Net zo als je nu alle journalisten met een korreltje zout moet nemen kun je ook vraagtekens plaatsen bij de meningen van de 19e eeuwse ‘historici’ die geschiedenis bedreven in het licht van het nationalisme waarin het kolonialisme werd gerechtvaardigd. De voornaamste bron van inkomsten in Amsterdam was niet de handel en wandel van de VOC maar de vrachtvaart in Europa en dan vooral de Oostzee. Verdiep je eens in een zaak i.p.v. zomaar weer iets klakkeloos van een anderen over te nemen.
Beste Helena, je goede opmerking heeft mijn blog tot de bedoelde waarde terug gebracht!
beste Bas, ik begrijp je bedenkingen. Mij ging het alleen over de nuchtere foto die de schilder penseelde van het nieuwe Amsterdam van rond 1672.
beste Minke, ik voel me goed als observeerder van onze dagen en maak me als Utrechter niet druk over de goedkeuring van Amsterdamse confraters. Geert blijft een opmerkelijk kamerlid, vooral omdat hij zich voor zijn films bedient van de heldennaam van die fictieve schalk uit de tijd van de Franse revolutie. Ik voel mij niet verplicht om naar de mond te praten van ons allemaal. Zo is Geert ook niet.
beste Ellard, Waardevolle nuance bij mijn te kort door de bochte VOC-meldingen. Kwestie van geheugen uit de geschiedenisles. Nationalisme en konolialisme blijven tot de dag van vandaag bedenkelijk. De geschiedenis leert hoeveel. Over de VOC gesproken: onze premier heeft er onlangs nog zijn eigen uitleg aan gegeven. We moeten elkaar blijven onderwijzen.