Philip Freriks presenteert zijn laatste journaal bij het tumultueuze einde van de milieuconferentie in Kopenhagen die verlopen is in een calamiteus klimaat van stijgende politieke verhitting, met een pijnlijke ontvriending tussen rijke en arme naties.

Lastige zin voor een Nationaal Dictee. Philip zou er geen moeite mee hebben. Over hem maak ik me bij zijn afscheid geen zorgen. Merci Philip et au revoir! Veel onrustbarender is de bevestiging van het mondiale onvermogen om echt iets te doen aan de verbetering van het klimaat.

Het schiet niet op. Kopenhagen deed me sterk denken aan de milieuconferentie van november 1989 in Noordwijk, twintig jaar geleden. Als de dag van gisteren herinnerde ik me hoe de verzamelde ministers urenlang zaten te haarkloven over de keus tussen ‘many’ of ‘most’ countries in een slotverklaring die stikte van de compromissen. Het was alsof ze bezig waren met een mondiaal dictee en de harde realiteit was dat de Amerikanen zich niets lieten dicteren.

Een paar jaar geleden stond ik aan de rand van een enorm kratercomplex in de buurt van Moab, Utah, in Amerika zelf. De Canyonlands, een immens maanlandschap op aarde, een schepping van miljoenen jaren oud, resultaat van heftig wisselende klimaten. Zo staarde ik afgelopen zomer in de Alpen nog in een afgrond, een komvormige groene vallei vol grote rotsblokken, de creatie van een gletsjer die tienduizenden jaren geleden is gesmolten.

Zowel in Utah als in de Alpen had dat allemaal niets te maken met de vervuilende walm van auto’s en fabrieken. De natuur was de mens voor geweest. Geen mens die ooit helemaal greep zal krijgen op de natuur. Daar helpt geen klimaatconferentie tegen. De mens matigt zich de almacht over de aarde aan, maar is onmachtig om het klimaat te zuiveren. Kopenhagen bewijst het, maar het verlost de mensheid toch niet van de opdracht om de aarde niet uit te wonen.

Ik vond het wel treffend dat juist tijdens de conferentie twee grote films gingen draaien die alles met het klimaat te maken hebben. De grootste, duurste, baanbrekendste is Avatar van James Cameron, de regisseur die eerst de Titanic nog een keer naar de kelder liet gaan in een ijskoude zee en nu laat zien hoe het ver van de aarde toch nog helemaal goed komt met de planeet Pandora, bevolkt door de blauwe Na’vi´s. Een milieuboodschap in 3D.

Veel minder kostbaar en veel dichter bij huis is de Hel van ´63, de nieuwe jongensboekfilm van Steven de Jong die ondanks de computeranimaties en de opnamen uit Lapland nog een vrij plat, tweedimensionaal beeld geeft van de Elfstedentocht van toen, de barre winterdag dat schaatsers blauw zagen van de kou.

De film zal zijn publiek wel krijgen, maar het haalt het natuurlijk niet bij het echte werk. Het was in het journaal, aangekondigd door Philip Freriks. IJsmeesters met passende accenten. Niemand in Kopenhagen die zag dat het in Nederland weer voor even best meeviel met de opwarming van de aarde.