‘Ze zeiden altijd dat je de doden niet mocht vergeten, en ze zeiden ook altijd dat je niet teveel aan ze moest denken. Je kon als soldaat of journalist niet effectief blijven functioneren als je geobsedeerd raakte door de doden, steeds weer werd overvallen door een morbide overgevoeligheid en aan een nooit eindigende rouwperiode begon.’

Dat schreef Michael Herr in Dispatches, het boek uit 1977, waarin hij zijn ervaringen verwerkte als Amerikaans oorlogscorrespondent in Vietnam voor het tijdschrift Esquire. Hij was erbij geweest, in 1967 en 1968, was deelnemer geweest aan een orgie van oorlog, drugs, rock&roll en intense vriendschap, allemaal beleefd op de hopeloze slagvelden van een verkeerde oorlog.

Het boek opende verder mijn ogen over Vietnam. Dat ging door bij het zien van Apocalypse Now, het anti-oorlogs-epos van Francis Ford Coppola, waar Herr aan had meegeschreven en waarin hij functioneert als verteller. Lievelingsboek en een lievelingsfilm over een vreselijk bedrijf. De schoonheid van de verschrikking, met de bijpassende muziek van The Doors.

Herr schreef in Dispatsches ook deze passage: ‘Onze allerbeste divisie, de 1ste luchtcavaleriedivisie, had dat najaar in de Ia Drang-vallei bloedige verliezen geleden, en hoewel er een officieel dodencijfer van rond de 300 was opgegeven , heb ik onder mensen die erbij waren geweest, ook onder officieren van de Cavalerie, nooit iemand ontmoet die lager wilde gaan dan drie-, of zelfs viermaal dat aantal.’

Ik moest aan Dispatches denken bij het nieuws over de Wikileakes, dat enorme lek dat geheime oorlogsdocumenten over Afghanistan op straat spoelde. Eerlijk, het verbaasde me niets. Een andere oorlog, het zelfde soort rauwe, verborgen feiten, overeenkomstige manipulatie van cijfermateriaal, inclusief dat over burgerdoden. De Spin of War.

Michael Herr was destijds één van de journalisten die niet mee wilden doen aan de propagandamachinerie van het Amerikaanse leger. Walter Cronkite deed er het zijne aan als koele presentator van televisiebeelden die er ook niet om logen. Amerika kon de oorlog in Vietnam niet winnen. Door die kritische berichtgeving brak in Amerika zelf de wil om er mee door te gaan.

Het is ook door die ervaring dat het de journalisten en cameramensen van tegenwoordig hoogst moeilijk is gemaakt om de oorlog te verslaan zoals hij is: niet nobel, niet idealistisch, maar taai en hopeloos. Het Pentagon is op zoek naar het lek, als een wanhopige topman van BP in de Mexicaanse Golf. Ergens in Washington moet toch iemand, of een stel iemanden blij zijn dat deze informatie is losgekomen. Het kan best zijn dat het internet bijdraagt aan het eind van een oorlog die journalisten niet meer mogen aanschouwen.

De openbaringen vallen toevallig samen met het einde van de Nederlandse missie in Uruzgan. Arnon Grunberg heeft daar mooie stukken over geschreven, zonder te kunnen tippen aan Michael Herr. Nu door Wikileaks de deksels zijn gelicht ben ik benieuwd naar de ware verhalen die bij terugkeer los kunnen komen uit Kamp Holland. Want ongetwijfeld is er meer bekend dan wat we al wisten, naast de harde berichten over de 24 Nederlandse doden. De levenden die behouden terug keren kunnen beslist veel goede dingen vertellen over hoe het wel of niet verder moet in Afghanistan.