Derk Zwaan was er bij in Srebrenica
Derk Zwaan (35) werkt bij de Nationale Recherche, hij is vader van Jade (6) en Jinte (2) en de man van Renate (34). Derk is ook van Dutchbat 3. Als jong militair ging hij in 1995 naar Srebrenica. “Ik ging nog groen achter de oren, ik kwam zwart terug.’
In het Radio 1 Journaal vanochtend vertelt Zwaan rustig, gebalanceerd, licht emotioneel zijn verhaal. De kinderen spelen op de bank en af toen slikt hij te zware herinneringen weg. In zijn huiskamer in Veenendaal heeft hij een open haard. In zijn hoofd verbindt hij de reuk van het vuur met het verdrijven van de moslims. Huizen werden in brand gestoken, vandaar. Hij ruikt en ziet alles nog. Met de kinderen naar het zwembad gaan, al dat gegil, is één blok herinnering aan de kinderen daar.
Zwaan is blij dat Mladic gearresteerd is, maar hij vindt het jammer dat hij niet meteen op het vliegtuig naar Nederland, naar het Joegoslavie tribunaal is gezet. Nu kan er nog van alles met hem gebeuren. ‘Die man is enorm populair. Je kunt in het gebied koffiemokken kopen met zijn afbeelding, schorten met een foto. Hij is gewoon een oorlogsheld.’
Met een andere Dutchbatter is Zwaan nu vier keer in Srebrenica en omgeving geweest. Niet om te zeggen dat het hem spijt, dat hij niets kon doen tegen de deportatie. ‘Spijt kun je pas hebben, als iets je eigen schuld is. Ik heb echt alles gedaan wat ik kon doen.’
Toen Zwaan in 1995 uit werd gezonden was hij vooral erg jong en militair volstrekt onervaren. Totaal niet voorbereid op wat er zou kunnen gebeuren. ‘We zaten in de bus van Zagreb naar Srebrenica. Plotseling hoorden we een enorme knal. Iedereen pakte zijn helm en ging voorovergebogen op zijn stoel zitten. De oorlog was begonnen. De chauffeur moest lachen. Heren, het is een klapband. Wij stoere jongens, mompelde dat we dat natuurlijk wel wisten. Ondertussen stijf van de zenuwen.’
Het is een mooi, open en bijzonder gesprek op de radio. Zwaan vertelt alles zo eerlijk mogelijk. Als de beelden van 1995 te zwaar worden, dwalen zijn ogen af, soms doet hij ze dicht. Hij heeft last van zijn verleden. Toen hij in dienst kwam van Defensie noemde zijn moeder dat de slechtste dag van haar leven. Ze wist toen niet hoeveel er nog zouden komen.
Download 1
Download 2
Download 3
Download 4 (Met onderzoeker Paul Koedijk)
Download 5
Download 6
Het is heel erg wat Derk heeft meegemaakt. Hij was nog zo jong toen hij daar heen ging. Wat ik nou niet begrijp is dat we toch genoeg geleerd zouden hebben van de tweede wereldoorlog, en dat zoiets afschuwelijks nooit meer zou gebeuren. Helaas waren dat dus alleen maar woorden.Als ik kijk naar de beelden van Srebrenica wordt het mij ook teveel, zoveel leed is haast niet te bevatten.
En toch… Ondanks dat ik weet dat Dutchbat slechts een VN peacekeerpers mandaat had, ondanks dat ze onderbemand en onderbewapend waren en ondanks dat er kennelijk een vuil spel door de VN c.q. de franse generaal Janvier gespeeld is tav het onthouden van luchtsteun aan Dutchbat in Srebenica toen het werd aangevallen, ondanks dat alles vind ik toch dat Dutchbat zich gewapenderhand meer had moeten verzetten. Dat had zeker een reactie uitgelokt van de VN.
Maar zoals de Volkskrant vandaag schreef: we hadden toen een leger dat dacht zich met praten en een blauwe helm uit de meest netelige situaties te kunnen redden. Prima dat praten en geweldloze oplossing natuurlijk. Maar er is een tijd van praten en er is een tijd van vechten voor wat je lief is…
Ik zou ook geen schot lossen als er een 10-1 overmacht stond tegenover me hoor. Sorry, maar vrede bewaren is een en zinloos dood gaan is wat anders…. Dus ik neem ze niets kwalijk. En ik benijd ze niet, want het knaagt aan je voor de rest van je leven, ondanks dat je het gedaan hebt zoals je opgedragen is.
Het liep destijds zoals het liep. De echte waarheid komt ooit naar ik hoop nog wel eens aan het licht. Ieder jaar komt er weer meer voor de draad. De jounalistiek verwijt ik dat ze niet direct na de ramp zijn gaan graven in de feiten, de soldaten niet hebben opgezocht die hopeloos gefrustreerd thuis moeten zijn gekomen. Men heeft ze naar mijn mening ook gewoon laten zitten met hun problemen. Mijn frustratie bestaat er in ieder geval uit dat ik dacht dat zo’n genocide na WO II in Europa nooit meer zou kunnen gebeuren. Dus wel. Erger nog, nu kon men iets doen en men deed niets. Wat een verdriet.
Ik heb Derk vandaag ook gehoord op de radio. Wat er ook gebeurd is, ik hoop dat Derk weet dat heel veel Nederlanders achter hem staan en van harte hopen dat hij ondanks alles vrede kan vinden en kan genieten van zijn vrouw, kinderen en het leven zoals ieder ander.
Voor het leed van de moeders en kinderen van Srebrenica die hun mannen en vaders hebben verloren heb ik geen woorden. Alleen maar pijn. Het was en blijft een zwarte pagina in onze geschiedenis.