Bernlef sceptisch en hoopvol over boekenmissie naar China
Open Landscapes, Open Books. Dat is het motto van de bijzondere missie van Nederlandse schrijvers en uitgevers naar de grote boekenbeurs van Beijing. Het begint dinsdag met een speach van prinses Laurentien, een welkomstwoord van staatssecretaris Halbe Zijlstra en optredens van Adriaan van Dis, Ramsey Nasr en Margriet de Moor.
Schrijver Henk Bernlef is voor het vertrek sceptisch over het slagen van de missie, maar ook erg geïnteresseerd in de nieuwe ontwikkelingen in China. Hij weet dat ze met alle egards zullen worden ontvangen, maar waarschijnlijk niet in contact kunnen komen met dissidente schrijvers en kunstenaars. Dat heeft Amnesty International van te voren onmogelijk gemaakt.
Bernlef: “Die boekenbeurs past in het rijtje windowdressing, het zijn allemaal prestigeobjecten. Ze zorgen er natuurlijk wel voor dat alles vlekkeloos verloopt, in die zin dat er geen politieke heisa ontstaat tijdens die boekenbeurs. Ik denk dat de kans minimaal, zo niet nihil is dat je daar zogenaamde dissidente Chinese schrijvers, denkers, of kunstenaars kunt ontmoeten. Mede door de bemoeienissen van Amnesty International in Nederland is er zoveel ruchtbaarheid aan gegeven dat als ze in China nog niet wakker waren dat nu wel zijn. We zullen heel aardig ontvangen worden, overal zal de rode loper voor ons worden uitgelegd, maar ze zullen ons proberen te smoren met liefde en goede manieren.’
Hij was één van de schrijvers die post kregen van Amnesty met protestspeldjes erin. “Ik voelde me als een klein kind behandeld. Amnesty zou me wel eens even vertellen hoe ik me daar diende op te stellen. Ik denk dat ze niet goed hebben nagedacht over de aard van de missie van de Nederlandse auteurs en dat ze het bij voorbaat onmogelijk hebben gemaakt om met mensen met afwijkende meningen in contact te komen.’
Bernlef maakt zich geen illusies dat hij in de week van het verblijf echt een precies inzicht zal krijgen in de situatie in China. Hij is des te nieuwsgieriger over wat er te zien en te horen zal zijn en wat hij kan uitwisselen.
“Ik ga altijd maar op mijn eigen waarneming af. Die zullen door de Chinezen wel zoveel mogelijk gemanipuleerd worden. Ik heb vrij veel ervaring gehad met communistische regimes in Europa. Ze zijn er meesterlijk in om te zorgen dat jij ziet wat ze willen dat je ziet.. Het zal moeten blijken of ik daar in Beijing aan kan ontsnappen. Ik ga niet meteen met moreel hoogwaardige praatjes voor de dag komen waar je mensen alleen maar mee afschrikt. Dan bouw je een soort hekwerk om je heen. Je moet goed uit je doppen kijken en goed luisteren. Daar waar het kan zal ik vragen naar al die repressie en angst van een regering over een betrekkelijk geringe groep mensen die zich verzet en pleit voor vrijheid van meningsuiting en vrijheid van drukpers. De Chinezen zijn geneigd om dat westerse relatieve waarden te vinden, maar dat vind ik niet. Het zijn absolute waarden, maar ze zijn niet in een handomdraai te realiseren in China.”
Dertig jaar na Mao is er in China toch een onomkeerbaar proces in werking. Niet de ideologie zorgt voor een verandering van de maatschappij, maar de techniek, met een hoofdrol voor de ICT, constateert Bernlef.
“Je kunt wel filters op het internet zetten, dat doen ze dan ook, maar er zijn altijd jongens en meisjes die ze nota bene zelf op de universiteit opleiden die zo slim zijn om dat allemaal te omzeilen. Het is een kwestie van tijd. De Chinezen kunnen dat varkentje zelf wel wassen. Ze hebben wel behoefte aan informatie van buitenaf. Ze zijn heel leergierig, willen alles weten over westerse cultuur, film, beeldende kunst en ook boeken uit Nederland. Dus wat dat betreft heeft zo’n missie wel degelijk zin.”
Ik ben dol op het lezen van boeken,van allerlei schrijvers, waar vandaan dan ook,deze missie is super en ik wens jullie veel voorspoed op deze literaire reis,vriendelijke groet…
Gezien de enorme economische betrekkingen en ook al langer bestaande en groeiende culturele uitwisseling is het een beetje flauw om juist nieuwsgierige schrijvers te manen niet te gaan. Bovendien kunnen mensen als Bernlef mede gezien zijn commentaar heel goed zelf afwegingen maken. Dit neemt niet weg dat er juist vanwege het gebrek aan een echt vrij woord in de dictatuur die China nog altijd is wel degelijk een ongemakkelijke spanning bestaat tussen de vrijheid voor Nederlandse auteurs en de positie van hun Chinese collega’s.
Hoe lang en hoe ver kan dit nog doorgaan?
De Hoge Priester spelen is van voorbijgaande aard.De westerlingen denken dat ze onaantastbaar zijn!De meest ernstige ontsporingen en houdingen worden niet ter discutie gesteld.We blijven de gevangenen van het (neoliberalisme) of beter gezegd van het Amerikkkanisme.Men heeft hier een broertje dood aan het zelfdenken!Wat niet wil zeggen dat in China alles koek en ei is.In tegendeel.Maar hier leugens en halve waarheden drenken ze zo diep in de vitriool dat het lijkt of er geen andere mening betaat!
Amnesty International vraagt schrijvers niet om de Boekenbeurs in Beijing te boycotten. We hebben alle delegatieleden (schrijvers, uitgevers, staatssecretaris Zijlstra, burgemeester Van der Laan) gevraagd te pleiten voor meer vrijheid van meningsuiting in China, en voor de vrijlating van drie gedetineerde Chinese schrijvers.
Het verwijt dat dit door onze actie onmogelijk zou zijn geworden vinden we niet terecht.
Het is juist door maandenlange, zorgvuldige inspanningen van Amnesty International dat er tijdens de beurs contacten gelegd kunnen worden met kritische schrijvers in China. We werken, samen met het NLF, aan een georganiseerde bijeenkomst in de marge van de Boekenbeurs, maar geven beide partijen ook suggesties voor bilaterale ontmoetingen. We hebben daarvoor voortdurend nauw overleg gehad met organisaties als de onafhankelijke Chinese PEN en met andere contacten in en buiten China. In het oorspronkelijke programma was er niets voorzien voor dergelijke ontmoetingen, en het is dus op aandringen van Amnesty dat deze nu gefaciliteerd worden.
We denken niet dat de autoriteiten door ons zijn wakkergeschud. Grote evenementen zoals deze internationale boekenbeurs gaan altijd met tal van onderdrukkende maatregelen gepaard. Dissidente geluiden worden bij voorbaat gedempt door critici op allerlei manieren onder druk te zetten of buiten beeld te houden. Het is maar zeer de vraag of de door ons opgeroepen ruchtbaarheid het de delegatieleden in Beijing onmogelijk maakt om kritische schrijvers te spreken. Wij rekenen er op dat dit wel zal gebeuren. Overigens was er voor het omgekeerde ook geen garantie.
Wij zien het als onze rol om de positie van vervolgde Chinese schrijvers wereldwijd onder de aandacht te brengen en hen te steunen in hun streven naar vrijheid van meningsuiting, en weten ons gesteund door een grote groep schrijvers, door het NLF, en door schrijversorganisatie PEN.
Beetje flauw om af te geven op Amnestie International!
Bernlef zou lef tonen als hij daar op een strategisch moment werkelijk zijn mond zou open doen over mensenrechten, zoals AI dat al decennia doet.
Chinezen zijn vooral geil op techniek ja: hebbedingen en de welvaart die dat alles oplevert. Bij die hebbedingen horen ook onze bekende schrijvers zolang ze hun mond maar houden over mensenrechten!
China is uit op economische heerschappij en dwingt langzaam de rest van de wereld een 24/7/53 maatschappij op. Opvallend genoeg zijn het bij ons niet de communisten maar de kapitalisten (PVVD en CDA) die een bewind als China de vrijheid geven hun bevolking hun vrijheid te onthouden.
Anouk op de Smet Guy, hoi Guy, wie zijn volgens jouw de westerlingen, het is inmiddels door de jaren heen een maatschappij van broeders en zusters van heinde en ver, met voor velen een bagage aan ervaringen van een oorlog of oorlogen, die inmiddels een plekje hebben gevonden en zich zeker niet rekenen tot degenen die onaantastbaar zijn, met hen echte mensen die meevoelen, erover nadenken, aktie voeren. Verder zijn er in de westerse wereld dus schrijvers,kunstenaars die iets te vertellen hebben, op een creatieve indirecte en/of directe manier, ze vertellen over hoe zij het leven beleven, hoe zij wel of niet omgaan met emoties, emoties die misschien direct met hun eigen leven te maken hebben , misschien ook met ons verleden , ons vaderland, onze wandaden over de grenzen heen, want die bestonden zullen bestaan, misschien via de wegen van de ziel op papier,op doek,op film, uitingen van een andere cultuur en er op een andere manier mee omgaan opent misschien de wegen voor mensen die nu opgesloten zitten,of in gevaar zijn voor een bepaalde manier van meningsuiting, Denk je dat niets doen ok is, CHINA reikt waarachtig en machtig ver over alle grenzen, laten ook wij hun ziel roeren.