DE TIJDEN: De nieuwe banden tussen China en Nederland
De Peking Opera pakte uit met driftige percussie en kleurrijke kostuums in een wonderbaarlijk vertoon van ouderwetse Chinese cultuur. Ik beleefde het eind juni in een tent neergezet in een weiland bij Oosterend op Terschelling. Het was een wel heel exotische Oerol-voorstelling.
Voor de gelegenheid hadden ze het enigszins verwesterd. Van de prominente Oerol-bezoeker Alexander Rinnooy Kan begreep ik dat hij in China zelf opvoeringen van een uur, of zes zeven had meegemaakt. Deze duurde dik twee uur. Juist nu is een omgekeerde beweging aan de gang: van Nederland naar China, met Peking als ontvangende stad. Er is van te voren al veel tamtam over geweest, de Nederlandse letterenmissie naar de grootste boekenbeurs van het Verre Oosten. Open Landscapes, Open Books, dat is het motto, Open landschappen, Open boeken. Dat is natuurlijk het kernwoord: Open, bij een bezoek aan een land dat niet meer gesloten is voor het westen, maar je moet er nog wel op je woorden passen.
Ik stel me voor hoe Adriaan van Dis door steegjes sluipt en kleine kamertjes binnen stapt om over de treffende gelijkenissen met de Zuid-Afrikaanse verlossing van de apartheid te verhalen en Ramsey Nasr achter schielijke gordijnen zijn dappere opvatting als dichter des vaderlands vertolkt, niet nadat zijn Chinese gehoor eerst vreselijk over de uitspraak van zijn naam is gestruikeld en zich nieuwsgierig heeft afgevraagd wat voor een vaderland dat is en hoe het is om daar hofdichter te wezen.
Revolutie
Helaas kan ik er zelf niet bij zijn, maar ook op grote afstand is te zien wat die Nederlandse auteurs nu zelf kunnen constateren: een onomkeerbare ontwikkeling naar meer openheid en vrijheid, een ware culturele revolutie.
Het is bij ons treffend te zien op de Manuscripta, de grote letterenmanifestatie van komend weekend in Amsterdam. Er zijn twee Chinese auteurs als gast. Su Tong, een man uit Nanjing en Mian Mian, vrouw uit Shanghai. Ik vraag me af of ze meteen in Amsterdam willen blíjven. Ze zullen opgetogen zijn over een klimaat waar ze alles kunnen zeggen en daarom ook nog op handen gedragen worden. Bij het horen van een term als ‘haatpaleizen’ zullen Su Tong en Mian Mian glimlachen met een blik van herkenning, want dat soort verafschuwde gebouwen kennen ze nog uit de keizergeschiedenis en anders wel uit de tijd van Mao, maar van een verband met de Islam zullen ze wellicht verwonderd opkijken.
Oscar
Des te interessanter is hun werk. In het post-Mao-tijdperk is het ontsnapt aan de greep van de partij. Su Tongs De Rode Lantaarn gaat over een jonge vrouw die één van de maitresses wordt van een rijke man in de jaren twintig. Het boek is in 1991 verfilmd als Raise The Red Lantern. De film kreeg een Oscar, maar werd verboden in China. Mian Mian staat bekend als de wilde meid van de moderne Chinese literatuur. Ze schrijft over de geneugten van de moderne culturele omwenteling in China: hard drugs, losse sex, zelfmoord, leven op de rand. Ze heeft het allemaal zelf meegemaakt en schreef de pijn van zich af.
Terwijl Nederlandse schrijvers opgewonden rond lopen in Peking kunnen Su Tong en Mian Mian in Amsterdam in alle openheid vertellen dat de nieuwe Chinese literatuur een stuk spannender is dan de Nederlandse van nu.
Ook ik beleef die boekenbeurs op grote afstand. En vraag me af of Nasr ter plekke aan de Chinese onrechtvaardigheden net zulke duidelijke woorden besteedt als aan de Nederlandse. En hoe de Chinezen daarop weer reageren. Gisteren nog zagen we in Parijs dat het nieuwe ook nog lang niet uitgekristalliseerde Libië veel vrienden heeft die in de rij staan om het land zichzelf te helpen verheffen en uiteraard hopend daar zelf ook niet slechter van te worden. Met een soortgelijke insteek lijkt deze Chinese boekenbeurs ook omgeven. Met alle nieuwe openheid lijkt er ook hier nog een lange weg te gaan en moeten handelsbetrekkingen het pad helpen effenen. Een pragmatiek die Nederlanders en Chinezen van oudsher prima beheersen. Of echte dissidenten daarvan profiteren valt zowel hier als daar nog te bezien. Die behoren meestal tot moeilijker verkoopbare niches en zorgen hopelijk ook op deze beurs van veel schone schijn toch enigszins voor een ongemakkelijk gevoel die een mogelijk al te enthousiaste handelsvreugde.van kanttekeningen voorziet. Al was het maar om het fraaie plaatje van levendige handel in glanzend nieuwe boeken iets objectiever te maken.
De discussie in het NRC heb ik niet gevolgd. Het schijnt dat Adriaan van Dis geirriteerd was over de opstelling van Amnesty International. Ik herinner me echter nog een felle van Dis die de grotere W.F. Hermans verweet tijdens de apartheid naar Zuid-Afrika te gaan. Niet hetzelfde maar toch ook een land met het vrije woord gereserveerd tot bepaalde onderwerpen en groepen. Van Dis lijkt hier nu dus koopman, even geen dominee. Zonder opgeheven vingertje en ondanks vele reizen toch ook weer erg kleinburgerlijk Nederlands.
okee