DE TIJDEN Bommel en Tom Poes gaan crisis te lijf
Aan het einde van eindeloos ligt steevast een nieuw begin. Net als voor Harry Mulisch is voor Marten Toonder na zijn overlijden een andere tijd ingegaan. In het geval van Toonder niet met onvoltooid werk, maar met oude titels. De lotgevallen van Heer Bommel en Tom Poes blijven actueel door hun tijdloze thematiek. Ze zijn weer terug in de Top Zestig, ook als gevolg van een lezersactie van NRC-Handelsblad. Als oude Bommeladept heb ik de Crisisedities van De Bovenbazen en De Slijtmijt gelezen, over de spanningen tussen kapitaal en natuur, de roofbouw en de verturving.
De Bovenbazen is het verhaal van driftkikker Amos W Steinhacker, magnaat in olie en ritssluitingen en de brulaap Nahum Grind, tycoon in motoren. Ze wonen samen met de andere zeven in een compound in de Gouden Bergen, bekommerd over het mogelijke verlies van hun vermogen, terwijl ze grootschalig met geld schuiven. Heer Bommel, voor wie geld geen rol speelt, schaart zich bij hen, als hij de duit aan zijn kapitaal toevoegt die hij gewonnen heeft van Tom Poes. Het kritische punt van de geldmassa is bereikt. Toonder schreef en illustreerde het verhaal in 1963. Geldgoeroe Willem Middelkoop verzorgde een inleiding. Hij vindt het visionair, want Toonders beschrijving van een kleine groep mensen die grote delen van het kapitaal onder controle heeft, komt akelig dicht bij de werkelijkheid.
In de nietsontziende zucht naar produktie en geldvermeerdering wordt de natuur het slachtoffer. Amos W Steinhacker heeft een hekel aan natuur. ‘Natuur! Natuur is de vijand van het kapitaal’ kwaakt hij, ’de natuur werkt gratis! En gratis is een vloek! Een gruwel! Niet de natuur moet produceren! Wij moeten produceren!’
Dit adagium heerst ook in de Slijtmijt uit 1970, het verhaal van de termieten Maaike Prut en Memel Parduin die cement in no time tot poeder kunnen knagen. Steinhacker vindt het prachtig, maar Kwetal de Breinbaas keert zich tegen de geldverzamelaars die de wereld onder steengruis bedekken. Ik moest daaraan denken toen ik deze week de annonce van Natuurmonumenten zag tegen het beleid van staatssecretaris Bleker die de opvattingen van Steinhacker lijkt te delen.
Marten Toonder zélf zei me een jaar of tien geleden: ‘Natuur? In Nederland hebben we geen natuur. In Nederland hebben we alleen milieu…’
Ik stelde me voor hoe er een filiaal van Occupy neerstreek bij de Gouden Bergen en dat Tom Poes en Heer Bommel daarin terecht kwamen tijdens een tochtje met de Oude Schicht. Ze kregen de aanblik van merkwaardige kwanten met de beste bedoelingen tegen het kapitaal, maar ook met weinig daadkracht, ondanks hun getal. Actie is geboden, er moet een list verzonnen worden. Tom Poes maakt van Occupy de beweging Conquer. Na de bezetting, de verovering. Het is aan Heer Bommel om te beoordelen hoe vreselijk dit alles is.
Grondstoffelijk zou het mooi materiaal zijn voor een speciaal Crisissymposium in het komende Toonderjaar 2012, bij de gelegenheid van zijn honderdste geboortedatum. Een heer kan niet voldoende gehoord worden.
Yes Jeroen, ik was nog een klein meisje en kon niet wachten tot mijn grote half-broer, zo noemde ik hem, klaar was met zijn krant.
Daarin stond dan een Bommelverhaal, dat als ik mij goed herinner in de Volkskrant stond en werd vervolgd, heerlijk tijdverdrijf.Het zou best eens kunnen dat mijn half-broer nog steeds in het bezit is van wat intressante boekjes van Marten, hij was er nl. ook gek mee. Later heb ik heel veel boekjes bij de bieb geleend, bovenaan plaatjes, onder tekst, te gek getekend,de details meer dan het bestuderen waard. Aparte van alle tijden toepasselijke verhalenstof, tot nadenken zettend en lessen om te leren. Ja je hebt gelijk Jeroen, dat witte parmantige katje, met zijn wonderlijke drijfveren en doorzettingsvermogen en zijn believen tot doen. Toonder gebruikte een heerlijke combinatie van allerlei karakters, die smeedde hij samen tot een zeer byzonder avontuur , altijd jammer als ik weer een verhaal had uitgelezen , maar ook alsof je net een goed verteerbare maaltijd achter de kiezen had. Dikwijls heb ik inderdaad nog gedacht, nou , die Toonder zit en zat er helemaal en zeker niet ver naast. Leuk die aandacht voor Marten Toonder Jeroen, dankjewel.Het gaat enorm druk worden met lezen, dat voorzie ik nu al, hoe zou dat nu komen….?
Wat enigjes!
Dat klinkt eng!!
Je hebt toch geen teer gestel? Met ragfijne bommelkennis zul je begrijpen wat ik bedoel…
Mag ik nu een wens doen?
Heel stilletjes
Eh,,,Fidonck
Te veel miskend en nooit genoeg gewaardeerd. Dus, zoals heer Ollie altijd meende….. Mijn eigen eenzame weg.
HM!
Nu graag terug naar het onderwerp: de crisis en de natuur, zoals gezien door Marten Toonder, en te lijf gegaan door Bommel en Tom Poes!
Beste Jeroen,
Waarom werd je vorige blog over het culturele erfgoed van de Unesco in de beoogde Palestijnse gebieden zo vroegtijdig verwijderd?
Beste Dan, Hij is niet verwijderd, als ik zo vrij mag zijn, maar nieuwe ontwikkelingen deden zich voor. Hij is nog gewoon terug te vinden onder de Radio 1 Journaal blogs. Zoals je gezien hebt is de discussie de ganse week doorgegaan. Als ik daarop moet afgaan leeft de kwestie Palestina heftiger dan de crisisbestrijding en natuurzorg van Bommel en Tom Poes…
@Jeroen Wielaert
Dit vraagt om een boek, jouw interpretaties van de wijsheden van
Marten, met zijn creaties, die de zo aanwezige wereldwijde verontreiniging van mens en milieu te lijf gaan. Oneindig veel kan besproken worden, ook het onderwerp erfgoed zal ter sprake kunnen komen
Een boek in het belang van Nederland, Europa en de wereld, problemen neergezet volgens en vergelijkbaar met verhalen van Toonder, die ons ook mogelijkheden en gereedschappen aanreikt om tot daden en soluties te komen , zonder buitensluiten van betrokkenen.
De eer aan jouw, Jeroen, je zal het er als een echte heer vanaf brengen, en ik voorspel dat velen de komst van het boek zullen apprecieren.
Je bent er helemaal klaar voor, je begon al mooi in het verhaal boven, eigenlijk ligt er een verwachting van ons naar jouw om het verhaal te vervolgen, zo overkomt het mij tenminste.
@Anouk, ik weet niet of ik dit in mij heb, maar hier ligt een mooie taak die niet te ver gaat, al vraagt het het uiterste, als je begrijpt wat ik bedoel, maar een enkel opbeurend woord en een kleine handrekening als de jouwe geeft te denken aan zo’n groot werk!
Jonge vriend, wat fijn! Eindelijk iemand met oog voor het inzicht van een Heer, eh.. .Dame in dit geval. Die Heer van Toen was zijn tijd ver vooruit, als je begrijpt wat ik bedoel. Ik laat mij graag voorlezen bij het schijnsel van mijn lichtgevende schrijfmachine. Daartoe bezoek ik voor het slapen gaan de registers http://www.nps.nl/nps/bommel/. Een weldaad voor het oor. Ach, de geschiedenis herhaalt zich en niemand die begrijpt waar een Heer voor waarschuwde. Luister maar eens naar Heer Bommel en de Ombrenger. Van de vooruitgang gaat men onderuit en de aandelen al evenzeer! En de natuur is de gebeten hond. Ach, in deze tijden is het enige dat ons op de been houdt een goede ochtendpap en hoop op voldoende denkraam bij de Leden van de Kleine Club. Dan rest mij nu niets anders dan het bereiden van een eenvoudige doch voedzame maaltijd. Goedenavond, jonge vriend!
Jawel, overgehaalde landrotten,ragfijn voelen we de tijden nu toch, het vergaat ons zo zeer als hebben we een bommelding dan wel een wisselschat binnen handbereik, of is ons al ten deel gevallen.
En zie we verstouten ons, hoogdravende filosofen en heersers van ooit laten we ver achter ons in de race, maar toch gaan we niet tot het uiterste.
We moeten voort gaan en het aardse slijk in al haar voze geledingen bloot leggen.
Velen van ons zijn hard op weg te arriveren aan de grens der armoede, die als wij dat willen niet het einde zal zijn, maar een nieuw begin.
Nu moeten we onszelf, arm en rijk er nog van overtuigen dat geld geen rol speelt.
Als heren en dames moeten we pal staan, en voelen we ook maar iets van woede, dan doen we daar iets nuttigs mee.
de ontlading van onze adrenaline kunnen we goed gebruiken als een bruikbare energie.
Gaan we daar niet op in dan zullen we ooit zeggen tegen elkander, hadden we maar geluisterd.
Ach mallerd zullen enkelen denken, ook dat nog, daar rijdt er nog 1 in een oude schicht en geruite jas die belasting betaald op heer Ollies peil.