Goed én fout op 4 mei?

Het Nationaal Comité benadrukte kort geleden nog maar eens dat Dodenherdenking op 4 mei niet is bedoeld voor Duitse soldaten of foute Nederlanders. “We herdenken slachtoffers, niet de daders” zei directeur Nooter van het comité in onze ochtenduitzending afgelopen week. Maar na het lezen van het boek ‘Scherven’ van Bettina Drion heb ik zo mijn twijfels over die stellingname. Drion schrijft over de worstelingen die nazaten van foute ouders hebben met het beladen en vaak verzwegen familieverleden. Een gevonden doos met brieven op zolder of foto’s uit een diepe la die soms het begin betekent van een confronterende speurtocht. Niet zelden eindigt die bij het Nationaal Archief waar de naakte feiten op tafel komen te liggen. Zo is het ook met het verhaal van de grootvader van Bettina Drion die lid was van de NSB. Naast haar eigen verhaal interviewde ze vier andere lotgenoten waaronder de zoon van NSB-voorman Rost van Tonningen. De verhalen gaan over het enorme dilemma om een pijnlijk verleden niet te willen oprakelen maar wel een einde te maken aan de knagende vraag wat opa precies heeft uitgespookt in de oorlogsjaren. “Ook de nazaten van foute ouders zijn oorlogsslachtoffers. Je moet je afvragen of je na 70 jaar nog zo’n strikte scheiding moet aanbrengen tijdens de Nationale herdenking”.

 

 

Het bleek voor Drion niet eenvoudig om lotgenoten te vinden die ook mee wilden werken aan het boek. Een deel van haar interviewkandidaten staakten halverwege het schrijfproces. “Omdat hun naaste familieleden niet wilden dat het familieverhaal in de openbaarheid zou worden gebracht”. Grimbert Rost van Tonningen is de enige die met zijn eigen naam voor komt in het boek, de andere namen moest de schrijfster veranderen of deels weglaten. Tot op het laatste moment, voordat het boek naar de drukker ging, moesten delen van een verzoeningsbrief verwijderd worden. Behalve het verhaal van haar eigen grootvader beschrijft Bettina Drion de verhalen van 4 families die worstelen met de confronterende waarheid die soms jarenlang verborgen werd gehouden. Zoals het verhaal van ‘Christian Verhulst’ die er op zijn twintigste achter kwam dat zijn vader tijdens de oorlog een jaar voor de Duitsers had gewerkt. Zijn ouders hadden een delicatessenzaak in Den Haag die niet goed liep. Een broer van zijn vader, zelf een fanatieke NSB aanhanger, beloofde hem een administratief baantje bij een paramilitaire Duitse club om zo een centje bij te verdienen. Toen bleek dat het zeker niet alleen administratief was, hij moest auto’s wassen en werd ingeschakeld bij het vervoer van de Wehrmacht, wilde hij stoppen maar werd gedwongen het jaarcontract uit de dienen. Dat de zaken soms genuanceerder liggen dan alleen ‘goed’ of ‘fout’ blijkt uit dit verhaal. De vader van Christian sloot zich uiteindelijk aan bij het verzet, maar dat ene jaar werken voor de bezetter tekende voorgoed zijn leven en dat van zijn zoon.

Bettina Drion (foto: www.hadewychveys.nl)

Na 70 jaar zou het goed zijn om ook de kinderen van foute ouders te betrekken bij de herdenking, zegt Drion. ” Is een kind van een omgekomen verzetsheld meer slachtoffer dan een kind dat zijn vader verliest omdat die als NSBer werd  geëxecuteerd?” Het is tijd voor de nuance.  “De gevolgen van die keuze voor de foute kant kennen we wel, maar wat was de aanleiding voor die keuze. Onder welke omstandigheden kozen ze die verkeerde kant?” Voorlopig lijkt er tijdens Dodenherdenking nog geen ruimte hiervoor te bestaan.

Tot slot nog iets over de muziek in de reportage. Ik zocht iets gevoeligs maar het moest toch ook een ‘scherp’ randje hebben. Ik koos voor track 12 van de CD ‘Nightbook’ van Ludovico Einaudi: The Planets. De compositie voor de elektrische piano herbergt ook vervreemdende klanken. Brengen een bepaalde spanning aan. Iets dat smeult. Wie goed luistert hoort soms ook de klanken achterstevoren. Alsof iets uit het verleden opduikt. Ook maakte ik een stereo opname in het bos op de plek van de Fusilladeplaats waar het op dat moment zacht regende. De reportage begint en eindigt met deze gecombineerde mix. NOS-nieuwslezer  Mariël Haggeman  brengt twee fragmenten uit het boek ‘Scherven’ van Bettina Drion die het dilemma schetsen waar deze reportage over gaat.

“Scherven” is afgelopen maart verschenen bij uitgeverij Marmer.

Beluister het uitgebreide interview:

 

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


11 reacties op “Goed én fout op 4 mei?”

  1. Bas zegt: 04-05-13 om 20:16

    En daarom herdenk ik niet.

    De goede Duitsers zijn en waren net zo goed slachtoffer als de goede Nederlanders.

    Ja, er waren veel slechte Duitsers – maar zeker niet allemaal. Ik denk dat de meeste Duitsers het – begrijpelijk – niet hebben aangedurfd in verzet te komen, en dat betekende soldaat worden.

    Vorig jaar mocht een kind, of een kleinkind, van een NSBer geen gedicht voorlezen. Die NSBer was fout, maar het kind?

    De omgang met kinderen van NSBers na de oorlog vind ik een nationale schande. Begrijpelijk, maar niet goed te praten.

    Wat ik niet begrijpelijk vind, en helemaal niet goed te praten, is dat voor sommigen, waaronder blijkbaar het Nationale Comité 4/5 mei, de kinderen, kleinkinderen, van NSBers als fout, ik lees hierboven zelfs als deel van de opgerekte groep ‘daders’ beschouwd worden.

    Wellicht heb ik makkelijk praten, mijn ouders hebben aan de oorlog – die ze meegemaakt hebben, nauwelijks herinneringen – mijn moeder verloor haar moeder in 1944 aan longontsteking, dus zijn haar herinneringen aan de oorlog door dit leed overschaduwd, en ze was nog jong. Mijn vader was gewoon te jong.

    Anderen worden door hun ouders, grootouders, die in de oorlog verschrikkelijk geleden hebben, opgezadeld met een overgeërfd trauma – maar voor mij is het tijd om de blik breder te richten.

    Herdenken zonder Duitsers, van Duitsers is voor mij betekenisloos. Ook omdat het een jaarlijkse traditie is van opzetten tegen Duitsers.

    En Duitsland is en blijft ons buurland. Ook al zouden we niet willen, we moeten samen verder.

  2. prat zegt: 04-05-13 om 21:24

    Was Bernard ook niet fout door na de oorlog te organiseren dat grote bedragen nazi banktegoeden via amsterdamse banken werden witgewassen of doorgesluist met zijn medewerking ?

    Ik zag dit in een Amerikaanse show waar men openlijker spreekt over
    onze koninklijke familie dan hier kennelijk is toegestaan in de media.
    De waarheid mag gezegd worden vind ik.
    Ook over Bilderberg die door Bernard is opgericht.

    De rol van de koning is ceremonieel.
    Hij mag niet deelnemen in het geheim aan een jaarlijkse vergadering van alle
    wereldleiders en banken en daar besluiten nemen over de wereld en dus nederland
    met een gezworen eed alles geheim te houden dat er besproken wordt.

    Om te bewijzen dat wat ik zeg waar is type bilderberg in in google en zie hoeveel de
    wereld de laatste jaren geleerd heeft over dit geheime genootschap dat door Prins
    Bernard is opgericht en Beatrix één van de prominenten is/was.
    Nu wordt dat Willem dat denk ik. Zie maar eens de onderstaande betrouwbare link.

    youtube.com/watch?v=uGZJA0-JUng

    Het mág niet en het is landverraad en dus zéér fout……..

  3. j.a. habermann zegt: 04-05-13 om 22:45

    Ik kan geen begrip opbrengen voor ‘onverzoenlijkheid’. Vergeven is een zoete wraak…

  4. M. Smit zegt: 04-05-13 om 22:53

    Natuurlijk zijn de kinderen en kleinkinderen van de daders en hun helpers ook slachtoffers…..maar er is toch een groot verschil de daders en hun helpers kozen er welbewust voor om bepaalde groepen te slachtofferen, deze groepen mensen, hun slachtoffers hadden geen enkele keuze, de daders hadden vrije keuze. De paar minuten stilte op vier mei is er toch voor om deze slachtoffers van de daders hun keuzes en dadendrang te herdenken en deze paar minuten op deze dag is er niet voor om de kinderen en kleinkindere van de daders de gelegenheid te geven de daders te herdenken. Hoe erg het ook is om zo´n verleden van je ouders of grootouders te ontdekken. Laten ze dan een dag instellen om de daders te herdenken. Er is namelijk een groot verschil tussen beide groepen, al is leed en verdriet altijd leed en verdriet. Vriendelijke groet, M. Smit

  5. Theo de Wijs zegt: 04-05-13 om 23:18

    En hoe herdenken wij de foute Nederlanders die in Indonesië beestachtig te keer zijn gegaan tegenover de inlandse bevolking? Die worden volgens mij niet uitgesloten van de dodenherdenking…
    Wat goed is en fout wordt grotendeels bepaald door het perspectief vanwaaruit geobserveerd wordt evenals de context waarin een en ander plaatsvond. 70 jaar na dato verzwakken deze elementen. De naam “Nationale dodenherdenking” zou geherdefinieerd moeten worden. Algemene dodenherdenking klinkt minder discriminerend tegenover slachtoffers met andere opvattingen in een andere tijd.

  6. Bart zegt: 05-05-13 om 10:05

    Bij het lezen van de tekst goed of fout in deze kolom, denk ik ook aan al die ambtenaren en landgenoten welke met afkeer en afschuw reageerden bij de thuiskomst van die enkele overgebleven Joden uit de concentratiekampen.

    De bezittingen van de Joden waren inmiddels ‘ in depot genomen’ en door die ambtenaren verduisterd en verkwanseld.

    Dit mocht ik jaren geleden in een documentaire zien .

    Dit ook een grote groep ‘ foute mensen ‘ onder ons die gewoon in functie bleven.

  7. prat zegt: 05-05-13 om 13:57

    Laten we niet vergeten de doden te herdenken die onterecht vielen in Afganistan, Iraq,
    libië, en binnenkort, Syrië vielen.

    Deze doden zijn gevallen bij het brengen van vrede en democratie ???

    We zouden misschien eens jaarlijks alle doden moeten gaan herdenken die onnodig
    zijn gevallen op deze wereld, ook door verkeersongelukken en medisch falen en moord..

    Ja een jaarlijkse spijt en rouw dag zou ons wel staan en de aandacht
    vestigen op de problemen en er zou dan misschien iets gaan veranderen.

    Binnen een paar weken moeten we plotseling F16´s naar Syrië sturen.
    Je ziet de hype al in de media net als bij Libië.
    Onschuldige burgers zullen sterven. Veel meer dan nu.
    Is wat Israel doet wel goed ? Is assad wel de werkelijke schuldige ?
    De CIA runt toch al qaida in Syrië. Dat is geen geheim meer.

    Nooit meer zeiden we toch ?

  8. Peter zegt: 05-05-13 om 21:36

    Niet bedoeld voor Duitse soldaten?

    WTF, het is bedoeld voor slachtoffers. Zonder aanzien des persoons.

    Geen enkele Duitse soldaat die nog niet stemgerechtigd was toen Hitler werd verkozen, is op welke wijze dan ook, medeverantwoordelijk voor wat er in de oorlog gebeurd is. Ook niet degenen die buiten normale krijgshandelingen om over de schreef zijn gegaan, of mensen die vrijwillig bij de SS zaten (zoals Derrick-acteur Horst Tappert).

    Waarom? Nou, het is niet redelijk om van mensen die al van kinds af aan met de meest effectieve propagandamachine van het meest charismatische totalitaire regime allertijden, zijn opgegroeid, te verwachten dat ze eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen indien ze met deze totalitaire collectivistisch ingerichte staat mee een oorlog ingezogen worden. Het is zelfs niet redelijk om van hen te verwachten dat ze sympathie toonden voor de vervolgde Joden, zigeuners, etc, want ze werden van kleins af aan grootgebracht met angst en haat tegen deze groepen.

    Wie dat wel kon, was een uitzondering. Mensen zoals Hans & Sophie Scholl bijvoorbeeld, de anti-nazi-studenten die gefusilleerd werden wegens hun protesten waren er met duizenden tegelijk, op een jeugdige bevolking van tientallen miljoenen. Een fractie dus was in staat om propagandaleugens te weerstaan.

    En dat waren vrijwel alleen mensen uit de hogere middenklasse en daarboven. De gewone man uit de arbeiders- of boerenklasse in het Duitsland van 70-80 jaar terug kwam niet verder dan grappen maken over de dikke kop van Goering als hun broodrantsoen weer eens verlaagd was, laat staan dat ze actief verzet konden leveren.

    Oorlogsmisdadigers onder dienstplichtige soldaten en jonge SS-vrijwilligers die nog kind waren toen Hitler de macht greep, waren gehersenspoeld en dus moreel onschuldig, ze dachten oprecht dat hun daden een noodzakelijk kwaad waren.

    Het is vreselijk wat uit naam van het Duitse Rijk gebeurd is, maar degenen die hier verantwoordelijkheid voor zijn zijn op z’n laatst 25-30 jaar geleden gestorven.

    En de gevallenen aan Duitse kant, voorzover te jong om zelf op Hitler te hebben gestemd, verdienen het onvoorwaardelijk om mee herdacht te worden.

    We moeten afrekenen met de laatste beetjes neiging tot het collectief verantwoordelijk houden van een volk wegens de oorlog, het gros van het Duitse volk had geen keuze. Slechts ons krampachtige geloof dat mensen hun vrije keuzemogelijkheid over het algemeen sterker is dan hun kudde-instinct (iets dat gewoon niet klopt) maakt ons blind voor de realiteit en staat dus een volmaakte verwerking van het verleden in de weg.

  9. Christian zegt: 06-05-13 om 01:11

    Duitse verzetshelden die voor hun daden tegen het misdadige regime gestorven zijn zouden ongetwijfeld geen weerstand opwekken. Maar Duitse soldaten herdenken is gestoord en aandachttrekkend egoïstisch.
    Achteraf is iedereen slachtoffer. Maar het gaat hier om vooraf. Daar vindt de moed plaats waar wij bij stilstaan. Die Duitse soldaten vertoonden gewoon te weinig moed om respect voor te hebben. Heel begrijpelijk maar hier irrelevant. Die Vordense discussie is een goed voorbeeld van de Nederlandse geest: protestantse ijdelheid gecombineerd met goedkope goedheid maar in de kern lafheid om de dingen hard te onderscheiden. We kunnen de helden niet genoeg eer bewijzen want zoveel hebben we er niet.

  10. Bas zegt: 06-05-13 om 09:07

    @ Peter

    Het gaat mij te ver om te redeneren dat mensen na jaren gehersenspoeld te zijn (dat is waar) vergeven kan worden dat ze oorlogsmisdaden plegen.

    Want ik denk dat ik dat bij jou als boodschap lees.

  11. Prat zegt: 06-05-13 om 18:28

    Dan kun je dus iedereen kwalijk nemen dat desondanks dat ziij gehersenspoeld zijn
    door het systeem en de media dat zij hadden kunnen weten dat zij meewerken aan de
    satanische vernieteging wvan deze wereld door een handjevol elite nu.
    Net als toen. Dezelfden.
    Maar niet iedereen is zo sterk dat zij zich laten ombrengen wegens verzet en weigering.

    Samen kunnen we wel alles weigeren dat we wensen dat wel.
    De overheden zijn onze dienaren en door ons betaald.
    Wees niet bang, verzet je tegen het “verdeel en heers” door elkaar te accepteren voor één doel.

    youtube.com/watch?v=vT3kG2RW1nE
    Altijd dezelfden.

Geef een reactie