In het voorjaar van 2002 had ik uitvoerige ontmoetingen met Boogerd en Dekker voor Pijn en glorie van de polder, een bundel vol Hollandse wielerlegenden, beginnend met Theofiel Middelkamp. Vlak voor de start van de Giro d’Italia in Groningen overhandigde ik Michael en Erik elk een eerste exemplaar. Het was vier jaar na de Tour Dopage. Epo was een vaststaand gegeven. Er werd wel gespeculeerd over gebruik door de Rabo’s, maar er waren geen bewijzen, laat staan bekentenissen.
Boogerd had bij onze ontmoeting al een mooie erelijst, met zijn Touretappewinst in Aix-les-Bains (1996) de eindzege van de Catalaanse week (1998), Parijs-Nice (1999), de Amstel Gold Race en andermaal de Catalaanse week in 2001. Zijn grote Tourdag op La Plagne kwam ná de publicatie van het boek, vér voor de gewraakte trips naar Wenen. De Hagenaar was inmiddels een gewezen favoriet voor de Tourzege. Daar was hij klaar mee, met die gekte had hij afgerekend. De fans en de pers hadden hem groter gemaakt dan hij was. Thuis op de bank in zijn toenmalige woonplaats Essen vertelde hij me hoe moeilijk hij het had gehad. In zijn debuutjaar 1994 werd hij ingedeeld bij de slecht presterende lichting die ‘patatgeneratie’ werd genoemd. In 1995 overwoog hij te stoppen, tot er een nieuwe arts bij de ploeg kwam: de vriendelijke Vlaming Geert Leinders.

Boogerd: ‘Ik had het idee dat hij heel erg in mij geloofde. In plaats van “jullie kunnen allemaal niks” en die klote patatgeneratie. Deze man had een realistische kijk op het wielrennen. Ik ben zijn schema’s gaan volgen en kwam in een opwaartse spiraal.’
De eerste vorm van doping bij Leinders was dus vooral psychologisch.
Met Rabobank overleefde Boogerd de Tour Dopage van 1998. Hij eindigde de Ronde als vijfde. Hij pareerde de sfeer van schandalen met zijn eigen Haagse humor. Voor mijn Avondetappe-microfoon zei hij: ‘Ik durf al geen zout meer op mijn omelet te doen, bang om daarop gepakt te worden.’ Hij ontkwam in de gure nasleep van die Tour toch niet aan journalistieke vragen over EPO-gebruik. Dat maakte hem narrig en veel minder humoristisch. Op de bank in Essen pareerde hij ook mijn scepsis: ‘Het is logisch dat je eerst naar je dokter gaat. Dan lees je wat er gevonden is, maar dat kan niet, want daar ben je positief op. Dat staat ook nog eens los van het feit dat het schadelijk is voor je gezondheid, maar daar hoef je het niet eens over te hebben, want je kunt niet iets nemen wat op de dopinglijst staat. Ik kan toch geen nandrolon nemen, want dan ben ik positief. Of je moet heel stom zijn, maar daar hebben we het niet over, dat soort dingen.’
In 1999 wilde Rabobank geen enkel risico nemen in de Tour. Boogerd: ‘Als we dan naar de Tour gingen, zorgden we ervoor dat er ook helemaal niks te vinden was, nog geen eens aspirine.’ Geert Leinders was er officieel ook niet bij als ploegarts, maar dook in Frankrijk wel regelmatig op als privépersoon. Het werd een rampzalige ronde voor Rabobank, ook al omdat Boogerd al in de tweede rit onderuit ging op de Passage du Gois. Ze reden doelloos rond, verloren alle moraal. Boogerd weigerde af te stappen, hoe vaak hem dat ook werd gesuggereerd. In plaats daarvan liet hij in de Pyreneeën een paar goede flessen wijn aanrukken. Die waren voor een avond niet verboden.

2000 werd een persoonlijk rampjaar, ingeleid door een valpartij in de Catalaanse week. Boogerd presteerde daarna ver onder zijn kunnen in de Tour en kreeg weer veel kritiek. Gevoelens van falen, tekortschieten en schuld balden zich samen in zijn hoofd. Hij werd depressief. In de late herfst van 2000 zocht hij de hulp van de Belgische sportpsycholoog Paul Standaert. Begin 2002 kreeg hij pas het gevoel dat hij weer opkrabbelde. Terugblikkend zei hij: ‘Je bent eigenlijk altijd een beetje zoekende. Dat is met de jaren erger geworden. Na 1998 is dat begonnen, ook omdat er zoveel kritiek kwam. Toen heb ik voor mezelf de lat heel hoog gelegd. Op zeker moment ben je op een bepaald punt en dan moet je het consolideren. Dat heb ik overtrokken. Daar ben ik waarschijnlijk van in de ellende gekomen. Alles moest steeds beter. Toen stokte het. Het was einde verhaal. Dan is het niet meer leuk.’
Ik begreep hem en in die geest schreef ik het hoofdstuk. Over EPO hadden we het niet meer, hoewel hij reden genoeg had om er bij Leinders om te vragen.

Erik Dekker kreeg ook alles te maken met de Vlaamse dokter. Leinders legde tijdens de Tour ook bij hem infusen aan met vitaminen en mineralen. Dekker: ‘Het is gewoon bedoeld om het systeem weer in orde te krijgen.’
En EPO dan?
Dekker: ‘Dat is gewoon gevaarlijk. Ik was niet bang. Ik was wel eens bang voor anderen. Op het moment dat het én doping én gevaarlijk is, was het voor mij duidelijk dat het niet de manier was. Dat is het voor mijn niet waard. Er gingen zoveel verhalen over hartdoden. Dat was voor mij een hele goede reden om het buiten de deur te houden. Ik heb wel eens informatie ingewonnen over het effect van EPO en het er met de dokter over gehad, maar voor de rest…’
Kreeg hij toch te maken met een te hoge hematocriet, gemeten bij een gezondheidscontrole voor het WK van 1999 in Verona. De commissie die het onderzocht kwam met de verklaring dat bij de controle een knelband te lang om Dekkers arm had gezeten. In de weken daarna was hij het spoor bijster, kon geen fiets meer zien. Hij trof zijn oude coach Piet Kuys op een vakantie in Mexico. Ze hadden goede gesprekken. Kuus vroeg hem of hij iets had gehad. Hij geloofde Dekkers antwoord. Daarna vroeg hij het niet opnieuw. De Drent kon natuurlijk wel fietsen en kreeg ook meer lef. Dat culmineerde in de drie ritzeges in de Tour van 2000. In 2001 won hij de Amstel Gold Race, andermaal een Touretappe en de Wereldbeker. Hij werd er Sportman van het Jaar mee. De Jaap-Eden-trofee werd hem uitgereikt door Louis van Gaal die hem een voorbeeld voor de jeugd noemde. Zijn vroegere verlegenheid was hij al lang voorbij. Erik Dekker scoorde ook hoog als humorist. Dat leidde tot de serie Hallo met Erik in de Avondetappe.  Geen mens die nog aan EPO dacht onder het lachen.

Inmiddels is die andere Dekker met zijn bekentenissen gekomen. De sfeer is aanzienlijk minder lacherig geworden. De jonge generatie zegt schoon door te willen. Ondertussen moet blijken welk hoofdstukken nog moeten worden geschreven over de oude.

Jean stond te spelen voor een eenvoudige oude berghoeve waar kaas wordt verkocht, natuurzuiver, biologisch. Hij bleek geen man die zich van de wijs liet brengen door wat omhoog was gespoten uit de onderaardse grotten van de doping. Zo was het met alle mensen die langs de weg stonden en zo zal het vandaag zijn. Frans, Deens, Duits, Noors, Belgisch, Nederlands of Engels, ze stonden stoned langs de rotsen, vereend in de collectieve drogering van de Tour zelf. Hij staat nog niet in de boeken, maar werkt wel als stimulant: Tour, met als opvallende verschijnselen, zoals euforie, extase – de ervaring van pieken.

Daar pasten ook de rappende regels bij van Daniel Mangeas, meester opzweper aan de meet, professioneel, maar ook emotioneel over een winnaar die nog niet op iets is betrapt, behalve aanvalslust.
Thomas Voeckler, bejubeld in Luchon, stad met grote Tourtraditie, al ver voor de Tour bekend van zijn geneeskrachtige bronbaden. Dat weet ook wedstrijddirecteur Jean-François Pescheux, pratend over de plaats die voor hem het hart van de Pyreneeën is.
Frank Schleck heeft de genezing van Luchon niet bereikt. Naar de bronnen van zijn positieve uitslag wordt gezocht, terwijl in Luchon meer dan honderd niet betrapte collega’s opstappen voor de rit omhoog naar Peyragudes.

Ik was een paar dagen op het grote Griekse eiland voor een familiesamenzijn rond mijn kwieke oude moeder. In het hotel aan de strip ten oosten van Chersonnissos verbleven louter Nederlanders. Het was een gemengd gezelschap: oudere echtparen, jonge gezinnen met kinderen, een duo gescheiden dames en twee pensionado-heren die graag nog iets van rock&roll uitstraalden. De journalist in me was niet thuis gebleven. Ik nam louter plezier waar, maar verbaasde me er niet over dat het niet in de krant stond. Een ding was duidelijk: er heerste geen angst onder deze gasten.

Elke morgen zat een opgewekte  juffrouw van een Nederlands reisbureau in de bar/annex ontbijtruimte om nieuwkomers in te lichten over de vele mogelijkheden van vertier op Kreta. Ze verzuchtte: ‘Jammer dat Griekenland nu zo negatief in de pers komt. De Grieken zijn nog even vriendelijk en gastvrij als altijd. Ja, er staan huizen leeg, maar dat was voor de crisis ook al zo. Er is inderdaad ergens een Nederlandse man in elkaar geslagen. Maar je weet niet wat er precies is voorgevallen. Wij hebben 15 procent minder reizigers dan anders. Angst voor stakingen van het luchtverkeer? Transavia blijft echt wel doorvliegen. Het blijft mooi om naar Kreta te komen. Op het vaste land is het erger.’

Gelijk had ze. Er was geen reden tot euforie – zonnige nevel die in een mens neerdaalt bij de aanblik van een blauwe zee en een glaasje ouzo. Ik dacht aan de woedende demonstranten op het Syntagmaplein in Athene, de vele begaafde mensen die werkeloos zijn geworden of niet aan de bak komen, die apotheker die zichzelf van het leven had beroofd. Miljoenen Grieken zijn de dupe van de Brusselse misvatting dat Europa in EEN standaard model is te persen. Er zijn ook genoeg Grieken die het aan zichzelf te wijten hebben. Hun sjoemelcultuur is veel ouder dan de Euro.

Heel ouderwets was het om op Kreta een auto te huren en in fraaie bochten omhoog te gaan naar de hoogvlakte van Lasithi met zijn oude en nieuwe windmolens. We stapten er uit in de eenvoudige hoofdstraat van Agios Giorgios, deze middag oneindig veel leuker dan de Champs Elysees of de Kurfurstendamm. (foto)

In het hotel bij het zwembad blijven was een andere keuze. Ook voor een jonge Nederlander met zijn vrouw en twee kinderen, goed voorzien van zwembanden. Met enige verbazing zei hij: ‘Mijn moeder belde dat er zulke rare stukken in de krant staan over Griekenland. Het is onbegrijpelijk, als je hier om je heen kijkt. Wij kwamen hier samen al lang voor we getrouwd waren. Het blijft prachtig. Je eet voor een appel en een ei en de appartementen zijn ruim, schoon en goedkoop. We hebben genoeg kansen om naar andere landen te gaan, maar we kiezen toch voor Griekenland. Genieten toch?’

Eenmaal thuis had Griekenland plaats gemaakt voor Spanje in zake crisismeldingen over weer een bank in nood. Andermaal was het dat soort armoede dat het zicht op de pure culturele rijkdom van een land en zijn mensen ontnam.

Van Duijn werd in de jaren zestig werd hij bekend als actievoerder tegen de Atoombom en ludieke acties van Provo. Een markante figuur met een lange baard en een rond brilletje – Nederlandse icoon van de Sixties. De grote westerse jeugdrevolte bereikte ook Nederland. Het was vooral snaaks en speels, met dat ene toverwoord: ludiek. Provo ijverde voor de verruiming van de democratie, met meer openheid en minder ontzag voor autoriteiten. In reactie daarop begonnen de geheime naspeuringen, onvermijdelijk.
Er werden rapporten geschreven en brieven verstuurd aan ministers en burgemeesters. Lieden die zich voordeden als medeactivist en verslaggever infiltreerden vergaderingen van de Oranje Vrijstaat. Het kwam allemaal terecht in het dikke dossier met het nummer PD106043 gekomen.
De autoriteiten slaagden niet direct in hun opzet: herstel van de oude orde. Dat gebeurde pas na de revolte. Vier decennia later kreeg de opstandige generatie van 1968 uit reactionaire hoek de schuld van alle onheil dat het vaderland is overkomen.

Drie jaar geleden begon Van Duijn (20-1-19343) een eigen onderzoek naar wat de BVD over hem had verzameld. Van de AIVD kreeg hij een hele doos opgestuurd. Hij beschrijft het als ‘een bom, tjokvol spionageverhalen.’  Hij vindt het ‘een verbijsterende ontdekking, alsof een vreemde macht mijn leven open reet.’ De geheime activiteiten waren hem niet geheel onbekend. Zijn boek  Het Witte Gevaar, een vademekum voor provoos is opgedragen aan ‘de onbekende BVD-er.’ Het dateert uit 1967.

Geheime diensten zijn een noodzakelijk kwaad. Dat was de les van Vijanden van de Staat, het boek dat de Amerikaanse journalist Tim Weiner schreef over de geschiedenis van de FBI. Het verscheen ­toeval, of niet- een paar weken voor Diepvriesfiguur. Weiner betoogt dat het altijd gegaan is over de balans tussen vrijheid en veiligheid en dat de FBI daar fors in kon doorslaan, vooral onder Edgar Hoover. Het lijkt erop dat zoiets in Nederland ook is gebeurd in het geval van Van Duijn.

In ons interview voor het Radio1Journaal zei hij: ‘Aan de ene kant voel ik afschuw als ik al die spionageverhalen doorlees. Aan de andere kant rol ik soms van het lachen over wat voor vreemde voorstelling ze van me hadden. Een potentiële terrorist, mogelijk een landverrader.’
Wat hem ook heeft verbaasd is dat de Dienst zoveel tijd heeft gespendeerd aan het volgen van een personage dat veel minder gevaarlijk was dan ze dachten. Hoe dan ook biedt het een heel persoonlijk inzicht in de schimmige wereld van de polderspionage. Hierbij kunt u het hele interview met Van Duijn afluisteren…

De Kapellekensbaan en De Bende van Jan de Lichte. Dat waren zijn hits op mijn boekenlijst en niet alleen op de mijne. Boon was vooral door dat eerste boek ook in Nederland heel populair geworden. Het werd in 1953 voor het eerst uitgebracht door de Arbeiderspers, omdat ze het bij Manteau in Vlaanderen niet aandurfden. Het is het verhaal van de opkomst en ondergang van Ondineke Bosmans, geboren in de stad ‘waar het altijd regent, ook als de zon schijnt.’ De arbeidersdochter gebruikt haar prille seksualiteit om hogerop te komen. Het wordt allemaal vervlochten met de observaties van dagbladjournalist Johan Janssens, het alter ego van Louis-Paul Boon. Jan de Lichte was geen fantasiefiguur, maar een historische bendeleider uit de achttiende eeuw, actief in en om Zottegem. Hij kwam slecht aan zijn einde. Hij werd geradbraakt op de Grote Markt van Aalst – de latere geboortestad van Louis Paul Boon.

In het industriële tijdperk deelde Aalst mee aan de algemene misère van de arbeiders. De Aalsterse priester Adolf Daens ijverde voor de verbetering van hun omstandigheden. Hij werd de held van Boon’s boek Pieter Daens uit 1971 dat in 1992 werd verfilmd door Stijn Coninx. Sociale betrokkenheid was de kern van Boon’s schrijverschap. Hij paarde dat aan het vermogen om het allemaal vast te leggen in realistische taal – literatuur die niet literair was in de zin van gekunstelde mooischrijverij. Boon had daar lak aan, het ging hem om het harde verhaal van het complexe bestaan. Hij maakte zich er in Vlaanderen niet alom geliefd mee. Hij werd aanvankelijk fel bekritiseerd om zijn linksheid. Later kreeg hij grote populariteit als gevatte gast in televisieprogramma’s. Daardoor werd Boon één van de eerste BV-ers, Bekende Vlamingen.

Hij vergrootte zijn aanhang met zijn Boontjes, de cursiefjes die hij schreef in het Gentse dagblad Vooruit. Zestig jaar oud oogstte hij nieuwe faam door de publicatie van een novelle over zijn andere fascinatie: porno. Mieke Maaike’s obscene jeugd verscheen in 1972 – pikant onderdeel van het rijke oeuvre waarmee hij kandidaat werd voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Die prijs heeft hij niet mogen ontvangen. Boon stierf op 10 mei 1979 aan zijn schrijftafel in Erembodegem.
Schrijver en dichter Willie Verhegghe is een groot kenner. Hij is goed bevriend geweest met Boon en heeft veel van hem in huis: eerste drukken, maar ook tekeningen en prenten. Hij koestert ook een foto die hij in Gent maakte op de redactie van Vooruit. Boon zit voor zijn schrijfmachine met op de muur naast hem een stel naakte uitklapmeiden uit de Playboy. Het is een treffend beeld van een oprechte liefhebber.
Hierbij de integrale opname van een Boontocht door Verhegghe’s woning in Pollare.

Voor de gelegenheid hadden ze het enigszins verwesterd. Van de prominente Oerol-bezoeker Alexander Rinnooy Kan begreep ik dat hij in China zelf opvoeringen van een uur, of zes zeven had meegemaakt. Deze duurde dik twee uur. Juist nu is een omgekeerde beweging aan de gang: van Nederland naar China, met Peking als ontvangende stad. Er is van te voren al veel tamtam over geweest, de Nederlandse letterenmissie naar de grootste boekenbeurs van het Verre Oosten. Open Landscapes, Open Books, dat is het motto, Open landschappen, Open boeken. Dat is natuurlijk het kernwoord: Open, bij een bezoek aan een land dat niet meer gesloten is voor het westen, maar je moet er nog wel op je woorden passen.

Ik stel me voor hoe Adriaan van Dis door steegjes sluipt en kleine kamertjes binnen stapt om over de treffende gelijkenissen met de Zuid-Afrikaanse verlossing van de apartheid te verhalen en Ramsey Nasr achter schielijke gordijnen zijn dappere opvatting als dichter des vaderlands vertolkt, niet nadat zijn Chinese gehoor eerst vreselijk over de uitspraak van zijn naam is gestruikeld en zich nieuwsgierig heeft afgevraagd wat voor een vaderland dat is en hoe het is om daar hofdichter te wezen.

Revolutie

Helaas kan ik er zelf niet bij zijn, maar ook op grote afstand is te zien wat die Nederlandse auteurs nu zelf kunnen constateren: een onomkeerbare ontwikkeling naar meer openheid en vrijheid, een ware culturele revolutie.

Het is bij ons treffend te zien op de Manuscripta, de grote letterenmanifestatie van komend weekend in Amsterdam. Er zijn twee Chinese auteurs als gast. Su Tong, een man uit Nanjing en Mian Mian, vrouw uit Shanghai. Ik vraag me af of ze meteen in Amsterdam willen blíjven. Ze zullen opgetogen zijn over een klimaat waar ze alles kunnen zeggen en daarom ook nog op handen gedragen worden. Bij het horen van een term als ‘haatpaleizen’ zullen Su Tong en Mian Mian glimlachen met een blik van herkenning, want dat soort verafschuwde gebouwen kennen ze nog uit de keizergeschiedenis en anders wel uit de tijd van Mao, maar van een verband met de Islam zullen ze wellicht verwonderd opkijken.

Oscar

Des te interessanter is hun werk. In het post-Mao-tijdperk is het ontsnapt aan de greep van de partij. Su Tongs De Rode Lantaarn gaat over een jonge vrouw die één van de maitresses wordt van een rijke man in de jaren twintig. Het boek is in 1991 verfilmd als Raise The Red Lantern. De film kreeg een Oscar, maar werd verboden in China.  Mian Mian staat bekend als de wilde meid van de moderne Chinese literatuur. Ze schrijft over de geneugten van de moderne culturele omwenteling in China: hard drugs, losse sex, zelfmoord, leven op de rand. Ze heeft het allemaal zelf meegemaakt en schreef de pijn van zich af.

Terwijl Nederlandse schrijvers opgewonden rond lopen in Peking kunnen Su Tong en  Mian Mian in Amsterdam in alle openheid vertellen dat de nieuwe Chinese literatuur een stuk spannender is dan de Nederlandse van nu.

Schrijver Henk Bernlef is voor het vertrek sceptisch over het slagen van de missie, maar ook erg geïnteresseerd in de nieuwe ontwikkelingen in China. Hij weet dat ze met alle egards zullen worden ontvangen, maar waarschijnlijk niet in contact kunnen komen met dissidente schrijvers en kunstenaars. Dat heeft Amnesty International van te voren onmogelijk gemaakt.

Bernlef:  “Die boekenbeurs past in het rijtje windowdressing, het zijn allemaal prestigeobjecten. Ze zorgen er natuurlijk wel voor dat alles vlekkeloos verloopt, in die zin dat er geen politieke heisa ontstaat tijdens die boekenbeurs. Ik denk dat de kans minimaal, zo niet nihil is dat je daar zogenaamde dissidente Chinese schrijvers, denkers, of kunstenaars kunt ontmoeten. Mede door de bemoeienissen van Amnesty International in Nederland is er zoveel ruchtbaarheid aan gegeven dat als ze in China nog niet wakker waren dat nu wel zijn. We zullen heel aardig ontvangen worden, overal zal de rode loper voor ons worden uitgelegd, maar ze zullen ons proberen te smoren met liefde en goede manieren.’

Hij was één van de schrijvers die post kregen van Amnesty met protestspeldjes erin. “Ik voelde me als een klein kind behandeld. Amnesty zou me wel eens even vertellen hoe ik me daar diende op te stellen. Ik denk dat ze niet goed hebben nagedacht over de aard van de missie van de Nederlandse auteurs en dat ze het bij voorbaat onmogelijk hebben gemaakt om met mensen met afwijkende meningen in contact te komen.’
Bernlef maakt zich geen illusies dat hij in de week van het verblijf echt een precies inzicht zal krijgen in de situatie in China. Hij is des te nieuwsgieriger over wat er te zien en te horen zal zijn en wat hij kan uitwisselen.

“Ik ga altijd maar op mijn eigen waarneming af. Die zullen door de Chinezen wel zoveel mogelijk gemanipuleerd worden. Ik heb vrij veel ervaring gehad met communistische regimes in Europa. Ze zijn er meesterlijk in om te zorgen dat jij ziet wat ze willen dat je ziet.. Het zal moeten blijken of ik daar in Beijing aan kan ontsnappen. Ik ga niet meteen met moreel hoogwaardige praatjes voor de dag komen waar je mensen alleen maar mee afschrikt. Dan bouw je een soort hekwerk om je heen. Je moet goed uit je doppen kijken en goed luisteren. Daar waar het kan zal ik vragen naar al die repressie en angst van een regering over een betrekkelijk geringe groep mensen die zich verzet en pleit voor vrijheid van meningsuiting en vrijheid van drukpers. De Chinezen zijn geneigd om dat westerse relatieve waarden te vinden, maar dat vind ik niet. Het zijn absolute waarden, maar ze zijn niet in een handomdraai te realiseren in China.”

Dertig jaar na Mao is er in China toch een onomkeerbaar proces in werking. Niet de ideologie zorgt voor een verandering van de maatschappij, maar de techniek, met een hoofdrol voor de ICT, constateert Bernlef.

“Je kunt wel filters op het internet zetten, dat doen ze dan ook, maar er zijn altijd jongens en meisjes die ze nota bene zelf op de universiteit opleiden die zo slim zijn om dat allemaal te omzeilen. Het is een kwestie van tijd. De Chinezen kunnen dat varkentje zelf wel wassen. Ze hebben wel behoefte aan informatie van buitenaf. Ze zijn heel leergierig, willen alles weten over westerse cultuur, film, beeldende kunst en ook boeken uit Nederland. Dus wat dat betreft heeft zo’n missie wel degelijk zin.”

De Latijnse titel betekent ‘in staat van wording’. Het is een familiegeschiedenis vol emoties, het bewogen levensverhaal van twee broers in de tweede helft van de vorige eeuw. Het is aan de lezer om het gewoon te lezen, of om het tegelijkertijd te zien en te horen via de bijbehorende website www.instatunascendi.nl.

Download ← Beluister de radioreportage

Blase werd in 1959 geboren in Eindhoven en groeide daar op. Hij studeerde aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Na verschillende bestuursfuncties werd hij gemeentesecretaris in Alblasserdam. Daar vroegen ze hem na een lokale politieke crisis als burgemeester. In het stadje onder de rook van Rotterdam werken ze aan een accentverlegging van de scheepsbouw naar het toerisme.

Blase heeft naast het bestuurswerk steeds de tijd gevonden om romans te schrijven. Van hem verschenen eerder ’n Zee van Licht (1992), Messias Gezocht (2005) en Zilver Water (2007). Over spiritualiteit gaat het en magisch realisme. Van uitgever Michiel Bom kreeg Blase het idee om het nieuwe boek die extra beeld- en geluidlaag mee te geven.

In Statu Nascendi is sterk autobiografisch. Broer Chris raakt door drugsgebruik in geestelijke problemen en belandt in een inrichting. Met Bernard gaat het veel beter. De liefde voert hem naar Frankrijk, bouwt daar een succesvol bedrijf op en enthousiasmeert de Franse jeugd met zijn vernieuwingsideeën. Met de site binnen bereik wordt het lezen in 3D.

DAG 1, woensdag 20-10-2010

Het reisdoel is Lyon, diep in Frankrijk, metropool aan de Rhône. Hier hebben zich vooral scholieren gemanifesteerd, de Lycéens, in wat een algemeen landelijk protest is tegen de voorgenomen verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd. Tussen hen hebben zich de casseurs gemengd, het vaste slag diehards dat overal op rellen uit is. Het gaat hen niet om de Reforme van Nicolas Sarkozy.

Brandstof is een zorg, ook voor een Nederlandse verslaggever. Voor de zekerheid koop ik twee tankjes, goed voor 15 liter reservediesel. In de praktijk lijkt dat niet echt nodig, ondanks de permanente berichtgeving over lege tankstations. Voorbij Metz kom ik op de A6 langs nogal wat benzinestations die nog kunnen leveren. Zo erg is de Franse herfst nog niet op de Route Soleil. Vlak voor Mâcon lees ik toch een waarschuwing op de matrixborden, gericht op de vrachtrijders: Geen Benzine meer na 22 kilometer. Dat ga ik checken bij het bedoelde station. Zelf kan ik nog net 33 liter diesel bijtanken onder het motto ‘Tanken wat je Tanken kan’. Achter de kassa zit een blonde jonge vrouw met een speldje door haar neusvleugel. ‘We zijn de komende nacht ook leeg. Er is niks geleverd.’ Dat wordt dus optellen bij de 5000 stations die volgens de Franse radio al droog staan.

Lyon is vol, blijkt bij aankomst. Ik zoek een kamer in de straten bij de Place Bellecour, het strijdperk van de confrontaties tussen de jeugd en de CRS, de Franse oproerpolitie. Ik ken dat plein van de Tour de France en mooie reiswandelingen. Het ene na het andere hotel in de omringende straten is complet.
‘Er zijn veel seminars, monsieur,’ zegt een receptionist.

Dan toch nog maar eens proberen aan de andere kant van het plein. Het is vlak voor twaalven. Het klassieke Hotel Royal heeft nog plaats, een ouderwetse kamer op de vierde etage. Ik overdenk de situatie, met al die volgeboekte hotels. Vreemd toch, in deze tijden van Frans nationaal stakingsrumoer. Blijkbaar zijn er in Lyon nog volwassenen genoeg die naar congressen en cursussen moeten, terwijl de jeugd rellerig de straat op gaat. Dat zijn van die accenten die over het algemeen verloren gaan in de berichtgeving en daarom een vertekend beeld geven van de werkelijkheid.

Nee, Frankrijk ligt niet helemaal plat, volgens de platitude van de journaaluitdrukking. Ik had dat maandag en dinsdag al gemerkt in Parijs, voor de presentatie van de Tour de France van 2011. Het was een en al bedrijvigheid in de Franse hoofdstad. De mensen hadden er werkelijk meer aan hun hoofd dan twee komende beklimmingen van de Galibier, maar ik zag geen barricaden in de straten van Parijs.
In Lyon is na middernacht nog een 24-uurs Pizzeria open aan de overkant van de Bellecour. Het is er druk. Mijn Pizza El Pollo staat net op tafel als er een stel voetbalfans binnenkomen. Lyon heeft een paar uur eerder met 2-0 van Benfica gewonnen. Dat gaat ook allemaal door, geen stakingen in de Champions League.
De fans gedragen zich keurig. Het zijn geen vandalen als de reljeugd van het plein.

DAG 2 donderdag 21-10

Vroeg op voor de ochtenduitzending. Nieuwe verbazing bij een blik uit het raam van mijn kamer. Een en al drukte op het plein en de Rue de Charité, pal onder me. Het werkvolk van Lyon in zijn eigen ochtendspits. Ze spoeden zich in en uit de trapgaten van de metro. Dit is toch niet de indruk van een stad in opstand, laat staan van een land dat plat ligt. Ik vertel dat allemaal aan het vaderland, live vanaf de Place Bellecour, met de vaststelling dat er alweer zeven bussen van de oproerpolitie klaar staan, met agenten die kalmpjes de krant zitten te lezen. Zo beginnen zij aan de werkzaamheden.

Ontbijt met Le Progrès, de lokale krant, de Figaro en de International Herald Tribune. Ik lees de observatie dat het tumult in Frankrijk veel weg begint te krijgen van de Meirevolte van 1968. Ik geloof daar niet zo in. Het is anders dan toen, in Parijs. Er is nu overal in Frankrijk opstandigheid, maar het gebeurt toch in een andere geest, een andere bezieling, met een andere inzet. Destijds moest de verbeelding aan de macht komen in een omwenteling van studenten en jongere arbeiders, een solidariteit die snel uiteen viel. Nu gaat het vooral om de pensioengerechtigde leeftijd op 60 te houden, kernpunt van een breder protest tegen het beleid van Nicolas Sarkozy.

Zo zijn ze, in Frankrijk. Altijd wat om te mopperen, om furieus de straat op te gaan. Maar een Totale Opstand? Mais non. Mei ’68 is voor Frankrijk en de wereld wat het Maagdenhuis was voor Amsterdam en Nederland. In beide gevallen vooral een mislúkte opstand, maar voor decennia lang ijkpunten voor de Ware Opstandigheid.

Even na half elf, ik ben net terug van de kiosk voor een broodnodige Équipe, zie ik vanaf de vierde beweging komen in de samenscholing van niet geheel geschoolden. Jacks, spijkerbroeken, capuchons. Ze worden van het plein gestuurd door de oproermannen van de CRS. Eenmaal in de Rue de Charité (letterlijk de Straat der Liefdadigheid) begint de jeugd loodrecht onder mijn raam de bushokjes te slopen en te veranderen in plassen van glas. Hier is natuurlijk elke oprechte ideologie zoek. Dit is puur, klootzakkerig vandalisme. Met een microfoon boven het balkonnetje wordt het een mooie geluidsfoto van de ontsporing van het protest. Dat gaan ze horen, in het nieuws van 12 uur en dan zullen de luisteraars het ook zien, vanuit het verre Lyon!

Eigenlijk is het het enige echte harde nieuwsfeit van de dag, althans qua schade en geweld. In de loop van de middag daalt er een vreemde kalmte neer op en rond de Place Bellecour. Eerst loop ik naar de overzijde, waar de ordetroepen klaar zijn met de afsluiting van de toegang tot de Rue de la République, de brede winkelpromenade met de luxe shops en de theaters. Er staan twintig man over de volle breedte, gestoken in martiale uniforms, blauw, met kunststof scheenplaten. Ze hebben hun helmvizieren omhoog, de schilden en de knuppels losjes in de hand. Steeds kraakt het mobilofoonverkeer. Mijn persbadge maakt geen indruk. Ook ik moet omlopen voor een sandwich van de broodjesbar vijf meter achter dit cordon hermétique.

Zo kom ik daar te staan, ruim een uur, met zicht op de ruggen van de oproermilitie. Ze dragen nummers per sectie: 1a, 2a, 3a. Beleefd pareren ze de stekeligheden van de gewone mensen van Lyon die niet hun Rue de République in mogen. Nog geen twee meter achter de blokkade zit een man van het type stadszonderling. Hij heeft een tafeltje met een opstelling voor twee schaakborden opgezet, met stukken en al. De mensen worden door teksten op een kartonnen bord uitgenodigd om straatschaak te komen leren. Onder het krukje van de man is het een beestenboel van jonge poezen aan een lijntje, met bakjes kattenvoer en al. Weer zo’n merkwaardig contrast.

Ik interview een tweetal, een man en een vrouw uit Lyon. Het is lastig, dit gedoe, maar toch is het politieoptreden goed, vinden ze. Vreselijk, al die vernielingen van de dagen ervoor. De pensioenhervorming? Onafwendbaar, noodzakelijk. Sarkozy? Tja.

Tijd voor de verwerking van de opnamen. Terwijl ik daarmee bezig ga stijgt het lawaai onder mijn raam. Ik zie hoe de oproermacht de kluwen van demonstranten en straattuig vanaf de Bellecour in linies richting de Rhône begint te drijven. Ik zie wat stenen door de lucht vliegen, er klinken spreekkoren ‘Liberté! Liberté!’ Dat is alles. Het maakt geen sterke, echt bevlogen indruk op de schaal van Sorbonne’68.

Om vier uur is het echt allemaal over, eigenlijk, maar wel met een bizarre metamorfose van de Place Bellecour. Het is een niemandsland geworden, omgrensd door blauwe lijnen van aaneengesloten rijen politie. Midden in dat vacuum staat mijn Hotel Royal. De deur is op slot gedaan. Mevrouw van de receptie doet voor me open. De agenten laten me toe in hun leegte. Dat ga ik allemaal mooi vertellen aan Nederland. Tien minuten voor de uitzending krijg ik draadloze verbinding. Net als het Radio 1 Journaal begonnen is, vlak voor Lucella’s schakeling naar Frankrijk, houdt de Comrex ermee op. Met geen mogelijkheid komt een nieuwe verbinding tot stand, waarschijnlijk door verhoogd internetverkeer. Ook al heel vreemd om mee te maken, midden in de geladen stilte van de Place Bellecour.

Mijn column moet nog, voor de volgende ochtend. Ik heb genoeg inspiratie om dit tumult te verbinden met Keith Richards, wiens nieuwe biografie ik bij me heb. Een mijmering over Streetfighting Men. Onder het tikken drijft er een wolk traangas door het open raam. Het smaakt en ruikt smerig, maar het is extra mooie stof voor het verhaal.

DAG 3 Vrijdag 22-10

De situatie wordt alweer normaler op en rond Bellecour. De politie is minder nadrukkelijk aanwezig in de ochtend en er zijn veel minder jongeren. Vandaag beginnen de Vacances de Toussaint, zoals ze in Frankrijk de Herfstvakantie noemen. Mijn werkbezoek brengt me aan de andere kant van de Rhône, in de straten van de Universiteit. Leuke wijk, met allerlei barretjes, shops, een klassieke Librairie, tweedehandsboekwinkel.

Na enig rondneuzen zie ik een tweetal staan, een jonge vrouw en dito man. Het ideale koppel voor een genuanceerde analyse van de situatie onder de Franse jeugd die nu zo heftig in het nieuws is. Ze studeren allebei geschiedenis en aardrijkskunde, derdejaars zijn ze.

Hun relaas is ook alweer goed contrasterend. Ze zien ook al niet veel in de vergelijking met Mei ’68, op de vernielingen na, veroorzaakt door profiteurs van de gelegenheid. Ze zijn vóór de Reforme, omdat die noodzakelijk is, gelet op de financiële situatie van de natie. Bang voor hun toekomst zijn ze niet. Gewoon stug doorstuderen, dan kan je zelfs nog aan een gewilde baan komen. Dan is het niet erg om nog eens twee jaar extra te werken. 

Terug in de auto wissel ik het telefonisch uit met Roger Strijland in Parijs. ‘Het is wel een rechtse Universiteit in Lyon,’ zegt hij. Maar toch. Het is een ander geluid in jong, iets ouder Frankrijk.

Halverwege de middag heb ik de opnamen verwerkt. Tijd voor de routine: inspectie van de Bellecour-situatie. Er staan cohorten politiemensen op strategische hoeken, er loopt veel Lyonnais publiek over de diagonaal van het plein. Ik ga een bar op de hoek binnen, met witte politiebusjes voor de deur. Een stel mannen aan de toog kletsen er vrolijk op los. Dan gaat de telefoon.

‘Er wordt gevochten op het grote plein!’ zegt Yorinde, vanaf de redactie in Hilversum.
‘Niks gezien,’zeg ik.
‘Het komt van Frank Renout, uit Parijs, het is op alle Franse zenders!’ gaat Yorinde door, tamelijk opgewonden.
Mooi hoe een bericht uit Parijs via Hilversum in Lyon aankomt.
‘Ik ga wel kijken,’ zeg ik.
Ik kijk eerst naar de televisie in de bar. Franse verslaggever voor het Centraal Station van Lyon, Place Carnot. Dat is dus niet de Bellecour. De ongeregeldheden hebben zich weer eens verplaatst.

De Rue Victor Hugo is de lange straat naar de Place Carnot. Middenin wordt hij versperd door de politie. Ik neem een zijstraat, kom uit bij de Place Ampère en die is geheel bezet door de troepen. Nu doet mijn NOS-perspas wonderen. Ik kan doorlopen naar het groene stationsplein. Een man in de deuropening van de Bar Victor Hugo, café op de hoek zegt: ‘Het waren skinheads, rechts tuig!’

De situatie blijkt alweer gekalmeerd. Om 5 uur is het even heftig geweest in deze buurt. Het waren rechts-radicale jongeren die de confrontatie zochten met de relschoppers van de dagen ervoor. Het is echt mooi voor het rechtstreekse verslag via mijn mobiel dat net een nieuwe reeks loeiende politiebussen de bocht omkomt.

Bij het teruglopen neem ik een glas in de Bar des Antiques. Daar weten ze al te vertellen dat het afgesproken werk is geweest via het internet. Bij de verdere omzwerving door de lekkere oude wijk loop ik in een zijstraat Le Spleen binnen, een fijne, rommelige oude kroeg. Ik raak snel in gesprek met een flamboyante figuur met een uitbundige snor, dat wil zeggen: hij begint eerst een uitbundig betoog tegen mij.

‘Skinheads? Rechtsradikalen? Het waren de anti-casseurs. En die zijn nog erger dan de casseurs, meneer. U komt uit Holland? Mooi, daar ben ik met de fiets heen geweest. Wat een tijd, drie weken in een kraakpand!’
Bob voegt zich erbij, een van de vaste jongens, terwijl ik staar naar een foto van Leo Ferré, blijkbaar de held van de bareigenaar, zelf een mooi type met een ronde bril en een grijze baard.
Bob is cartoontekenaar en verbazend op de hoogte van de Nederlandse politiek.
Hij zegt: ‘Ah, die Wildèrs! En uw nieuwe premier, Marc Rúte! Ik ken ze allemaal en hun partijen. Alleen die ene, de jaren zestig. Een Piette…’
‘De Jong,’ zeg ik.
‘Juist, Piet de Jongue. Christelijk, toch?’

Even na negenen is er opnieuw telefoon uit Hilversum. Bericht dat de Parijse Senaat ruim voor de Reforme heeft gestemd.
‘Plausible,’ zegt Bob.
In Le Spleen worden ze van dit soort dingen niet melancholiek.

DAG 4 Zaterdag 23-10

Tijd om naar Nederland terug te keren. Het zal waarachtig wel loslopen op de A6 en de A1 vanaf Parijs. Het stond in de krant: langs de snelwegen is de situatie normaal. Heb ik toch een mooie reserve voor later achter in de kofferbak.

De ontbijtzaal is deze morgen volgepakt met oude Amerikanen. Een groep pensionado’s uit Philadelphia en omstreken. Lyon is de slotstad van een Winetrip langs de Rhône, vanaf Avignon. Die genoegens zijn allemaal ook gewoon doorgegaan. Ze hebben maar weinig meegekregen van de stakingen. Hun bus reed gewoon.

Ik leg meneer uit Philly uit dat protestacties bij Frankrijk horen als kaas en wijn.
Hij lacht en zegt: ‘Dat zei onze chauffeur ook: ‘C’est la France!

Zo ver, zo diep gaat het in de rauwe drankwereld van Reetveerdegem dat ze er in één van de café’s een Tour de France op touw zetten waarin het niet gaat om kilometers afleggen en bergen beklimmen. De leiderstruien zijn te verdienen door het drinken van oplopende hoeveelheden glazen. Er zijn een paar zeer geoefende klasbakken in het peloton van drankorgels. Ze houden goede benen aan de toog, want zuipen is hun grote routine, daar hebben ze al ontelbare meters in gemaakt. Daar tussenin dwaalt scholier Dimitri rond die de barre drankgewoonten van zijn vader moet aanzien. Thuis fungeert oma als nuchter baken en beschermvrouw. Het gaat allemaal van kwaad tot erger, de drank doet zijn duivelse werk, plezant kan het niet aflopen, maar toch weet de jongen te ontkomen. Moraal!

De film die over het boek is gemaakt is in alle rauwheid teder en ontroerend. De onderlinge band blijft stevig, ondanks de ontbindende krachten van de alcohol. Ook op het doek blijft de toon van Dimitri goed bewaard. Opnieuw krijg je compassie met dat hopeloze stel, die vader en de nonkels.

Als je dat allemaal al gelezen en gezien hebt is het lastig om blank naar de theatervoorstelling te gaan, om niet te zeggen núchter. In de bewerking van Pietjan Dusee komen wel alle elementen terug. De zoon, de vader, een nonkel, de oma, de dame van de jeugdbescherming, de deurwaarder en de muziek van Roy Orbison. De grootste verandering is de locatie. Afslag Eindhoven heeft het binnenste van de loods in een modderpoel herschapen, om te benadrukken dat het gaat om een drekkig leven. In die smeerboel wordt de wanhoop en de worsteling vervolgens verteld in een helaasheid van geschreeuw. Jammer, hier vergaat de subtiliteit van Verhulst.

Het stuk komt op Oerol toch goed aan bij publiek zonder de balast van boek en film. Ik sprak een vrouw uit de hulpverlening die er met een jongen uit een pleeggezin naartoe wil. Een bekende uit de verslavingszorg zei veel te herkennen van de loyaliteit in zo´n alcoholisch familiekring. Na Oerol is het nog mogelijk om het stuk te zien op het Over het IJ Festival, begin juli.

Zelf was ik blij om even bij te komen bij de Nomads met Stemerdinks Winehousevertolking. Het kon geen toeval zijn.

Uit de dagkrant van donderdag: ‘Zussenbloed/gaat waar het stromen wil/op Oerol tot 1 grote rivier/Joos komt morgen/rode lokken brengen/weg dijkhuis aan de Rijn/ dag Oeroltent’ ‘ En: ‘Heeft iemand Huntelaar? Of ben ik al te laat?’