De En Avant 32 is een sleepboot van Rederij Muller uit Dordrecht. Maar speciaal voorzien van een ijsbrekende neus en speciale schroef. Hans: “Van een gietijzeren schroef slaan de stukken af met dat ijs. En als wij de havens langs de route openbreken moeten we op de jachten letten. Polyester, daar schiet dat ijs zo doorheen en daar is de eigenaar niet zo blij mee…” Terwijl we varen schieten de ijsplaten soms hoog de lucht in. Een Belg vraagtr via de marifoon of de haven richting de Heinekenbrouwerij ook open kan want hij wil lossen. Voor Gijs is het de eerste keer. Doet normaal het Grote Werk met zeeschepen maar vond het wel mooi om dit een keer mee te maken. Hans vertelt over 1964. Zeven weken lang ijs breken en soms nog zelf vast komen te zitten. Gijs zegt: “het is wel mooi werk, maar ik slaap er slecht van. Het zijn lange dagen…”

foto NOS

Eerder op de ochtend een man in een oranje hes bij een kast langs de kant van de weg. Van het Waterschap Aa en Maas die langs alle gemalen gaat om ze te controleren en desnoods in te schakelen. Door de dooi meer water. Schaatsen wordt gevaarlijk omdat het water onder het ijs weg gaat. En ook de natuur komt weer meer tot leven. Gerard Sluiter van de IVN vertelt over de fuut. Al aan het paren geslagen vanwege de zachte winter en ineens min 20. Moest uitwijken naar de rivier omdat al het ander water dicht lag. Over meeuwen, reigers en mollen die met het invallen van de dooi driftig op zoek gaan naar insecten. Echt problemen heeft de plotselinge vorst niet opgelever: de periode was niet zo lang en er blijkt toch nog voldoende voedsel te zijn. We lopen onder lekkende takken door, het voetpad is glad. Code rood op de weg, code wit in het landschap dat letterlijk langzaam ontwaakt….

audio fragment 1
audio fragment 2
audio fragment 3
audio fragment 4
audio fragment 5
audio fragment 6

Als het eindelijk doorgaat zal de NOS uitpakken met honderd camera’s. Bij het horen van dat aantal moest ik denken aan de hoeveelheid opnameapparatuur die in 2010 is ingezet tijdens de Ronde van Vlaanderen. Het was niet voor de rechtstreekse verslaggeving van de koers, maar voor opnamen voor een televisieserie die vorig voorjaar met veel succes is uitgezonden in Vlaanderen: De Ronde. Het was het verhaal van één zondag in Vlaanderen, met de klassieke wielerwedstrijd als kasseirijke verhaallijn, rode draad van Brugge tot Meerbeke waar een web van dramatische ontwikkelingen omheen werd geweven, alles om te laten zien hoe dicht glorie en tragiek ook in het normale leven naast elkaar voorkomen, om niet te zeggen dat ze in elkaars wíel zitten.
De serie was een productie van het Productiehuis Woestijnvis van Wouter Vandenhaute, de man die donderdag aan de Vlaamse pers heeft uitgelegd waarom hij de Muur van Geraardsbergen heeft geschrapt als dramatische onderdeel van de Ronde van Vlaanderen – een ingreep die in Vlaanderen afgelopen herfst met nog veel meer verdriet is ontvangen dan de afgelasting van de Elfstedentocht. Hij kon niet anders, legde Vandenhaute ad ultimo uit, door de nieuwe aankomst in Oudenaarde lag de Muur niet meer ‘in lijn’ en om hem vroeger in het parcours op te nemen zou hem des te meer oneer aan doen.
Honderd camera’s op de route van de Elfsteden: die kunnen nooit allemaal tegelijk rechtstreeks beeld leveren. Des te beter kunnen ze worden gebruikt om op te nemen wat ze zoal registreren aan alles wat er langs schaatst, kluunt, of krabbelt. Heerlijk realistisch materiaal om later door het fictieve drama heen te snijden. Nog niks over gehoord uit de hoek van John de Mol en ook  niet van IDTV, dus stel ik het idee hier alvast maar veilig. Prachtserie: De Tocht. Tomas Ross is nu wel klaar met ons koningshuis, dus ik zal hem vragen wanneer we kunnen beginnen. Ik denk aan een familieverhaal waarin langzaam maar zeker een diepe scheur zichtbaar wordt en oude relaties in een wak zakken.
Eén historische scène mag niet ontbreken in een nieuwe enscenering. Het is een waar verhaal uit 1985, de Elfstedentocht van 21 februari, en het gebeurde in Bartlehiem. Arie Kleijwegt, veteraan Bartlehiem-reporter van 1963 was gevraagd om Mart Smeets bij te staan in het beroemde gehucht. De televisieploeg had een onderkomen gevonden in een riant buitenhuis. Kleijwegt nam op aanraden van de gastvrouw de trap naar boven om een beter uitzicht te krijgen. De bovenkamer aan de voorzijde had twee smalle ramen. De gelouterde verslaggever werd bij het rechter venster een vrouw en een man gewaar en terwijl hij zich naar het linker repte realiseerde hij zich dat ze bezig waren met een activiteit die niets met schaatsen van doen had. Hij herinnerde zich ‘dat de kleding van het tweetal gedeeltelijk rond hun enkels lag en het drong tot me door dat het paar zich in de beslissende fase van een stevige copulatie bevond.’
Het is een mooie aankomst ver voor de finish. En toch maar één van de vele opwindende onderdelen van De Tocht.

Duizend actievoerders worden er verwacht in De Hanenhof in Geleen. Bij binnenkomst kunnen de mensen zich inschrijven als staker. Hoewel het voor velen een collegiaal weerzien is, is het hier bepaald geen feest. Als er voor het eind van het jaar geen nieuwe investeerders zijn gevonden, is het afgelopen met NedCar en staan de 1500 medewerkers op straat…

Audiofragment 1
Audiofragment 2
Audiofragment 3
Audiofragment 4
Audiofragment 5
Audiofragment 6

foto: Werknemers van NedCar schrijven zich in als staker  foto NOS

De teleurstelling is natuurlijk groot maar de Friezen dragen hun verdriet moedig. En er blijft een sprankje hoop, merk ik in Leeuwarden…

Bij bakkerij Schuurman hebben ze de Friese koek aangepast aan de omstandigheden. Er zit een dikke klodder slagroom op met daarin een Fries vlaggetje en een stukje witte chocolade met daarop de tekst: “it kin net”. Een calorieënbombardement om de Elfsteden-kater mee te verzachten…

Burgemeester Crone van Leeuwarden neemt lachend het gebakje in ontvangst en vertelt dat hij trots is op al het voorbereidende werk dat al was gedaan: “Wij waren er klaar voor”. De feesttent op het Oldehoofsterkerkhof stond zelfs al in de steigers. Vandaag wordt alles weer afgebroken. Het is niet anders…

Audiofragment 1
Audiofragment 2
Audiofragment 3
Audiofragment 4
Audiofragment 5

foto NOS

IJsvereniging Nieuw-Amsterdam/Veenoord troefde andere ijsverenigingen af in de strijd om de organisatie van het NK Marathonschaatsen. De baan is 6 kilometer lang en er doen ongeveer 300 schaatsers mee. De gasten in het aangrenzende bungalowpark kunnen de schaatsers voor het raam zien langskomen en er worden duizenden toeschouwers langs de oevers van de Grote Rietplas verwacht. Wat er ook gebeurt in Friesland, deze marathon hebben we in ieder geval, op prachtig natuurijs!

NK Emmen deel 1

NK Emmen deel 2

NK Emmen deel 3

NK Emmen deel 4

NK Emmen deel 5

NK Emmen deel 6

Met burgemeester Bijl van Emmen bij de start/finish

De Eindtoets Basisonderwijs (zoals de cito-toets officiëel heet) bestaat uit 200 meerkeuzevragen op het gebied van taal, rekenen en studievaardigheden. Er is ook een facultatief onderdeel over wereldoriëntatie (90 meerkeuzevragen). Het overgrote deel (85%) van de basisscholen doet mee aan de cito-toets. De scholen die niet meedoen, vinden het een overbodige test die kinderen alleen maar onnodig zenuwachtig maakt… 

Geluidsfragment 1

Geluidsfragment 2

Geluidsfragment 3

Geluidsfragment 4

Geluidsfragment 5

Geluidsfragment 6

Hoe kouder het wordt, hoe hoger de schaatskoorts. Wordt 2012 het jaar van
de 16e Elfstedentocht? Het zou heel goed kunnen. Maar: we zijn er nog lang
niet…

In afwachting van de persconferentie die de rayonhoofden om half tien
gaven, verkennen we het ijs in Hindeloopen. Hier ligt het er goed bij,
vertelt rayonhoofd Wilt Kelderhuis. Gauke Bootsma, zijn assistent, wordt
dit jaar 70 en dat betekent dat hij zijn functie moet opgeven. Bootsma
hoopt dat zijn “elfstedencarrière” bekroond wordt met een Tocht, maar ook
hij begrijpt dat dat nog lang niet zeker is…

06:20

06:40

07:15

07:50

08:20

09:10

foto: de microfoons staan klaar voor de persconferentie… foto NOS

Hij komt. Die verzekering kwam met grote stelligheid bij beelden van kalm stromend water onder rustieke Friese bruggetjes. Vanzelf vlamde de oude vaderlandse geloofsbeleving weer op. Het is een vorm van religie voor temperaturen onder nul. Althans: bij die stand van de thermometer komt in Nederland steevast die oerwoede van het ijs boven. Het is volstrekt ongevaarlijk, maar wel epidemisch en even vermakelijk als gestoord, als geconditioneerde reflex.

Hij komt. Heerlijk is het. Even onder nul en wat vooral komt is de vraag of de rayonhoofden al bijeenkomen – deftig Fries college van experts dat waarachtig op meer aanhang kan rekenen dan de regeringsleiders die in de hitte van een crisis moeten voorkomen dat de euro door het ijs zakt.

Hij komt. Het is een mededeling, vervat in een vorm van zekerheid die vooral op illusie is gebaseerd. Het is heel makkelijk om tegen elke microfoon en camera te zeggen dat hij komt.  Het enige wat echt vast staat is dat ongeveer alle vaderlandse media steeds weer schijnen te worden bevangen door een collectieve bevriezing van het gezonde journalistieke verstand. Dan reppen ze zich weer naar vaart en brug, dan komt weer de ijsmeester voor de lens voor de beantwoording van de vraag of de Tocht komt. Nieuw is het niet, het gaat om tijdloze Hollandsche hartstocht waar het weer eens hoog tijd voor werd.

Hij komt. Zelf ging ik voor een weekend naar Schiermonnikoog. Juist nu was het Barre Vrijdag, met 50 kilometer per uur over de snelweg door de polder en daarna zag ik op weg naar Lauwersoog een auto op zijn kant liggen in een bevroren sloot. De Friese vaarten waren dik besneeuwd – niet best voor de Tocht. Daarna zag ik door het raam van Veerpont Monnik hele velden vol ijsschotsen in de Waddenzee drijven. Koning Winter slaat toe, maar de vraag blijft of hij streng genoeg is.

Hoe Fries ook is de Elfstedentocht de enige echte grote sportieve manifestatie van Nederlandse identiteit. In die betekenis is hij vergelijkbaar met de Ronde van Vlaanderen – elk voorjaar weer de Nationale Vlaamse feestdag. De Amstel Gold Race slaagt er maar niet in om dergelijke geestdrift los te maken. Het is beslist een geduchte wielerwedstrijd, maar er zijn Limburgers genoeg die het zien als onwenselijke Hollandse overlast. Een koorts als in Vlaanderen brengt hij in de rest van Nederland ook niet te weeg. Wat dat betreft zijn de Vlamingen bijzonder in het voordeel. Zij weten elke lente weer zeker dat de Ronde komt. In Nederland is het sinds 1997 afwachten of de Tocht eindelijk weer eens officieel wordt afgekondigd. Dat is iets anders dan domweg zeggen dat hij komt. Ik zal het persoonlijk nooit beweren, maar dat neemt ook bij mij het intense verlangen niet weg dat zo vaak sterker is dan de werkelijkheid van het ijs.

Vrijdagochtend. Een redelijk normale ochtend, Nederland slaapt nog. Een groot scherm met de kaart van Nederland laat zien waar de noodlottige autostrandingen zich bevinden. “We hebben al aan het personeel gevraagd of ze een uur langer willen werken,” zegt manager van de Wegenwacht Peter van Huigenbosch. ”De nachtdienst begint elf uur en duurt tot zeven uur ‘s ochtends, maar sinds deze kou is het alle hens aan dek.” En dat doet het personeel dan ook graag. We kunnen mensen wel langs de kant van de weg laten staan, maar daar schiet niemand wat mee op, zo zegt de manager. Medewerker Thierry biedt zich aan. Hij kon gisteravond tien uur pas naar huis, maar vanochtend half zeven was hij weer vroeg uit de veren. Alles kan kapot namelijk, zo ook de Fiat Panda van de gedupeerde mevrouw Peters uit Velp. Gedupeerd, want ze moet gauw naar haar werk. Anders gaan er misschien wel mensen dood. Net zoals haar accu; na een korte check geeft de meter aan dat de batterij moet worden bijgeladen, maar er valt niets bij te laden als de auto niet start.

En dat gebeurt de meeste accu’s die het begeven in wintertijd. “De accu in een auto moet na een jaar of twee worden gecheckt, maar wie doet dat nou? Zodra je de auto start, komt er een proces op gang waar normaal niemand iets van merkt. Maar met deze kou kan de accu niet pieken. De capaciteit van de accu is rond deze tijd zelfs met de helft minder. In de zomer is het nog erger. Dan wordt de batterij zo warm onder de motorkap, dat die ook water gaat verbruiken. En daarbij zitten er op de auto’s van tegenwoordig zoveel elektrische poespas, dat die batterij het op een gegeven moment niet meer aankan,” zegt Van Aken.

De oplossing lijkt simpel: maak accu’s die onverwoestbaar zijn. Gebruik andere substanties, bestanddelen of samenstellingen, ander materiaal, iets waardoor die auto gewoon start in de winter. “Dat kan niet. De gewone batterijen hebben een samenstelling van lood en zwavel en die gaan het langst mee. Er is gewoon nog geen andere oplossing,” zegt Van Aken. Aan de oplader hangen dan? “Nee. Ten eerste moet je je accu nadat hij twee jaar oud is, na laten kijken. En ten tweede; wie hangt hem nou ‘s avonds aan de oplader als hij al oplaadt terwijl je rijdt? Als hij vol is, is hij vol.”

Oostenbrug loopt met de prikstok, wijst naar de honderden ganzen die geschrokken van de eerste schaatsers weg vliegen. “Hebben we er veels te veel van, ze vreten alles kaal”. Jan bedoelt de ganzen, niet de schaatsers. De allervroegsten blijken al weer vertrokken. Op klompen over de ijsvloer. De boer heeft in november met de pomp het weiland al onder water gezet. Maar de vaarten liggen nog lang niet dicht. De wind houdt het water teveel in beweging. Jan is nuchter, zoals te verwachten van een Fries. Maar ergens goed weggestopt wakkert de waakvlam van De Tocht.

 
Een uur eerder bezoeken we de schaatsfabriek van Zandstra in Joure. Amper floepen de TL-lampen in de fabriek aan, of enkele mannen met ijsmutsen kloppen op de ramen van de loods. Blijkt dat op het parkeerterrein al enkele busjes en aanhangers staan. Detailhandelaren uit Noord-Holland die pallets schaatsen komen halen. Marco Vlap van de schaatsfabriek toont de vooraadhallen zo groot als een voetbalveld. Tot de nok toe gevuld met alle maten. Zodra de vorst de grond raakte werd het kantoorgedeelte verplaatst naar de voorraadhal. “Wij zijn praktisch ingesteld” zegt Marco. In de hal heerst al snel de sfeer van een vuurwerkverkooppunt op 31 december. De middenstand moet een nummertje trekken en dan wordt de bestelling schaatsen klaar gezet.

Schoenen en ijzers komen van elders. Naast de voorraadhallen blijkt de fabrieksruimte eerder een atelier waar met 5 niet- en boormachines al ver voor de zomer deze enorme voorraad winterpret wordt geassembleerd. En als deze winter nou herfstachtig was gebleven, is de vraag. “Dan hadden we gewoon alles laten staan tot volgend jaar, dat maakt ons niks uit” zegt Marco nuchter. Zandstra heeft genoeg vet op de botten om een seizoentje over te slaan. “Uiteindelijk komen we er wel van af. Een paar dagen vorst en de ijskoorts in de rest van Nederland plus de media-aandacht en ze vliegen de deur uit”.

Audiofragment 1
Audiofragment 2
Audiofragment 3
Audiofragment 4
Audiofragment 5
Audiofragment 6