Vandaag is het Australia Day, de dag waarop het land herdenkt dat in 1788 de eerste vloot met Engelse gevangenen arriveerde. Die dag markeert de start van de Europese kolonisatie en daarmee de start van het moderne Australië. Juist op Australia Day stelt het land zich de vraag wat de bevolking verbindt en wat de kern is van de Australische identiteit.

De grappigste beschrijving die ik tegenkwam is dat het typisch Australisch is als je in een Japanse auto rijdt, op weg naar het Indiaas restaurant om door een Chinees te worden geholpen.

Wie Sydney voor het eerst bezoekt, zal zich verbazen over de enorme hoeveelheid Aziaten die er rondlopen. Een groot deel van de bevolking is van niet westerse afkomst en het straatbeeld is zeer divers. Iedereen leeft dicht op elkaar in die grote stad, maar de vraag is of ze hun leven ook delen met elkaar.

De prestigieuze Australia Day speech werd dit jaar gegeven door een bekende neurochirurg, zelf van Chinese komaf. Hij vertelde over zijn dochter, die werd geboren in Australië. Op Australia Day had ze zich verkleed in de nationale kleuren, maar werd toegesnauwd om terug te keren naar haar eigen land.

Inclusiveness is het woord waarmee in Australië wordt bedoeld dat iedereen er bij hoort. Ik vrees dat veel Sri Lankanen, Indiërs of mensen met Arabisch bloed zich bepaald niet aangesproken voelen door die term. Ze hebben op straat te maken met openlijk racisme, maar ook onderhuids is er veel wrevel over de manier waarop de ouderwetse Australische samenleving in rap tempo verandert.

Dat die samenleving rap verandert, daar is iedereen het wel over eens. Australië zoekt als jong land nog altijd naar haar plek in de wereld. Een plek die ze mede dankzij haar sterke economie steeds zelfbewuster inneemt. Maar de voortdurende komst van immigranten uit alle delen van de wereld maakt dat de Anglosaksische erfenis waarop het land is gebouwd niet langer voldoet als het enige model om de burgers naar te vormen. Hoe het wel moet, is een puzzel die nog lang niet is opgelost.

Eerder deze week bezocht ik de Aboriginal Tent Embassy in Canberra. Daar wordt vandaag niets gevierd, maar juist herdacht. Herdacht dat de witte man in 1788 het Aboriginal land binnenviel en dat bezette. De ambassade is een container die al veertig jaar op de stoep van het oude parlementsgebouw staat om te protesteren tegen de voortdurende discriminatie en achterstand. Men viert er vandaag het feit dat de Aborigines de bezetting hebben overleefd en nog altijd bestaan.

Inclusiveness is daar ver te zoeken. Sterker nog, juist vandaag wordt gesproken over een gezamenlijk verklaring om de rechtmatigheid van de Australische overheid aan te vechten in de internationale gerechtshoven. Wij waren hier het eerst, is hun boodschap, we hebben nooit ingestemd met overgave van het land en willen het terug. Of worden gecompenseerd. Er werd me letterlijk verteld dat de Aborigines nog altijd op voet van oorlog leven met de blanke man.

Kritiek op de Australiërs wordt zelden goed ontvangen. Lange tenen zou ik zelf zeggen, of gebrek aan zelfspot. Een kennis legde het anders uit. ,,Australië werkt als een slecht functionerend gezin: iedereen heeft wel wat, maar wee gebeente als een buitenstaander daar iets over durft te zeggen. Dat mogen alleen de leden van de familie zelf.”

Vandaar dat ik leun op een Australische die in Nederland woont. Ze schreef een artikel waarin ze de bel doorprikt dat Australiërs laid back zijn. Ze praat over de lange uren die Australiërs werken, de weinige tijd die ze daardoor overhouden voor een sociaal leven en over de voorliefde voor regels en regeltjes. Allemaal heel herkenbaar.

Voor veel Australiërs betekent Australia Day een lange barbecue. Die typisch Australische traditie is er bij iedereen ingeslopen en de stranden en parken zullen vandaag overvol zijn. Toch iets dat alle Australiërs met elkaar verbindt.