Gus Winckel, vergeten oorlogsheld

Gus Winckel is een oorlogsheld. Zeventig jaar geleden was de piloot op het vliegveld van Broome toen dat werd aangevallen door de Japanners. Hij bedacht zich niet en klemde een mitrailleur tegen zijn lichaam. Met zijn andere hand om de loop vuurde hij 400 patronen af. Hij schoot een vijandelijke jager neer, de enige.

Gus Winckel in 1943/foto’s Mykeljon Winckel

Als ik voor de deur van het onberispelijke appartement in Pukekohe sta, weet ik niet zo goed wat ik kan verwachten. Hoe is het om een 99-jarige oorlogsheld te ontmoeten? In gedachten bereid ik me voor op een kopje thee met een verdorde bejaarde. Dat beeld gaat binnen enkele seconden overboord.

Gus geeft een stevige hand, gepaard met een heldere, onderzoekende blik. Als zijn zoon vertelt wie ik ben en dat hij het bezoek als verrassing heeft meegebracht, lichten zijn ogen op. “Welkom”, vervolgt hij in het Nederlands.

We zitten bij het raam. Ik aan de rechterkant, want zijn linkeroor is stokdoof. “Geen wonder als je meer dan 5000 uur hebt gevlogen in militaire toestellen zonder enige bescherming tegen het geluid.” Daar vertelt Gus over zijn periode in de oorlog.

Hij vloog talloze gevaarlijke missies en slaagde er in om telkens levend uit de strijd tevoorschijn te komen. “Gewoon geluk” zegt hij zelf. Zijn collega’s noemden hem Lucky Bill. Zijn vijanden trouwens de babyface killer.

Hij was in Broome tijdens de ‘eendaagse oorlog’. Japanse jagers schoten 22 vliegtuigen neer en daarbij kwamen minstens 58 Nederlanders om. Ze waren op de vlucht voor de Japanners en kwamen uit Indonesië. Gus was een van de piloten die de vluchtelingen vervoerden. Hij slaagde er als enige in om een Japanse jager neer te schieten. Daarbij liep hij ernstige brandwonden aan zijn hand op. In alle haast had hij de loop van de mitrailleur met zijn blote handen beetgepakt om te kunnen mikken.

Zie hier het verslag dat ik maakte over de herdenking van de oorlog in Broome.

Hij praat zonder twijfel, formuleert zonder problemen, schakelt af en toe over op het Engels. Geen wonder als je het grootste deel van je leven buiten Nederland hebt gewoond.

Uit een koffer worden de herinneringen aan de oorlogsjaren opgediept. Die koffer is donkerblauw, met daarop in vergaan zilver het logo van de KLM. De inhoud bestaat uit dossiers. Vergeelde krantenknipsels, foto’s, koninklijke besluiten om medailles te verlenen, andere correspondentie. De erfenis voor de zoons. “Zodat ze weten wat hun vader heeft gedaan.”

De status van held zegt hem niet zoveel. “Je dacht er niet zo over na, je deed het gewoon.” Dat hij bijna de laatste is die het verhaal kan navertellen deert hem evenmin. “Zo is het leven nu eenmaal.”

Waarom het gezin in de jaren vijftig naar Nieuw Zeeland verhuisde blijft een raadsel. “Omdat het er goed jagen en vissen is”, luidt de verklaring van Gus. Zijn zoon Mykeljon denkt eerder dat de emigratie een ontsnapping bood aan alweer een oorlog, ditmaal in Korea.

In zijn nieuwe land werd Winckel niet als held gezien. Integendeel. Wekelijks moest hij zich melden bij de politie, zoals alle buitenlanders. Om te mogen vliegen moest hij eerst een basiscursus doen. Hij slaagde, ondersteboven vliegend.

Waar veel mensen milder worden als ze ouder worden, is dat niet het geval bij de 99-jarige. Hij heeft er geen spoortje spijt van dat hij Japanners heeft neergeschoten. “Tuurlijk nam ik wraak. De Japanners hadden me alles afgenomen: mijn huis en mijn gezin.” Zijn vrouw heeft in een Jappenlamp gezeten en draagt de gevolgen nog altijd met zich mee.

Later vertelt zijn zoon me dat de 99-jarige een hartslag van 60 heeft, zonder bril leest en nog altijd oog heeft voor de dames. Groene blaadjes van een jaar of zestig. Onlangs poseerde hij met een pistool voor de camera’s. De hand was nog altijd vast. “Ja hoor, ze kunnen me nog altijd oproepen”, grapt Gus.

Met een glimlach neem ik afscheid. Op de een of andere manier moet ik denken aan prins Bernhard. Gus is een doerak, het soort onkruid waarvan je hoopt dat het nog lang niet vergaat.


De aanval op Broome is een vergeten stuk geschiedenis. Zelfs Australiërs weten er vrijwel niets van af. Morgen wordt daar alsnog verandering in gebracht. Met een grootse herdenking worden de slachtoffers herdacht en de overlevenden geëerd. Gus Winckel zou als eregast aantreden, maar zijn gezondheid laat de lange reis niet toe. Daarom wordt hij vertegenwoordigd door zijn zonen.

De herdenking van oorlog in Broome was ook op radio. Luister maar.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “Gus Winckel, vergeten oorlogsheld”

  1. niels zegt: 02-03-12 om 18:22

    Geboren in de jaren 70 weet ik niet wat oorlog ‘werkelijk’ inhoudt. Je leest en ziet veel op tv & internet maar er werkelijk zijn en je leven elke keer op het spel zetten is natuurlijk heel anders.

    Over niet al te lange tijd is er niemand die meer leeft die in de tweede wereldoorlog heeft gevochten.

    Af en toe sta ik stil bij al deze mensen die gevochten hebben voor de vrijheid die wij in het hedendaagse westen kennen. Wat heb ik toch ontzettend veel respect voor jullie. Ik zal jullie voor altijd dankbaar blijven.

  2. “ De aanval op Broome is een vergeten stuk geschiedenis…..”

    maar in Cable Beach, Western Australia hebben ze een Gus Winckel Road en een Winckel Court.

    op de website van Australian War Memorial, http://www.awm.gov.au/exhibitions/underattack/end/winckel.asp , vond ik dit :
    ”After losing the Netherlands East Indies (NEI), Dutch colonial forces were also based in Australia.
    First Lieutenant W. F. A. “Gus” Winckel served with the NEI Air Force.
    He was flying refugees to Australia when he was caught on the airfield in Broome during the air raid in March 1942.

    Taking up a machine-gun, he damaged a raider so badly that it crashed into the sea killing the pilot, Osamu Kudo. Winckel was awarded the Dutch Gold Cross.
    After his fight at Broome, Winckel was promoted and served with No. 18 (NEI) Squadron on coastal patrols off eastern Australia.

    After the war he returned to the NEI to find that his girlfriend, who he feared had died as a prisoner of the Japanese, was still alive.
    They married shortly after.”

  3. Martien Slotemaker zegt: 03-03-12 om 18:58

    Gus Winckel verdient het (meer) vermeld te worden in de geschiedenisboeken, al doet hij er zelf wat laconiek over. Wie past Wikipedia aan op dit punt?

  4. Jan Speelman zegt: 03-03-12 om 22:11

    het is niet te geloven dat het belangrijkste NOS journaal van vandaag, dat van 20.00 uur, geen seconde aandacht heeft geschonken aan deze gebeurtenis, vandaag 70 jaar geleden, noch aan de officiële herdenking die vandaag plaatsvond in Broome.

  5. “De aanval op Broome is een vergeten stuk geschiedenis.
    Zelfs Australiërs weten er vrijwel niets van af.
    Morgen wordt daar alsnog verandering in gebracht.” schrijft NOS correspondent Robert Portier.
    en :
    “het is niet te geloven dat het belangrijkste NOS journaal van vandaag, dat van 20.00 uur, geen seconde aandacht heeft geschonken aan deze gebeurtenis, ” schrijft Jan Speelman

    @NOS redactie :
    was het niet belangrijk genoeg en wat hebben jullie als NOS dan wel gedaan met de bijdragen van de mediable Robert Portier ?

  6. Danny zegt: 09-03-12 om 18:13

    Om eerlijk te zijn. Als ik het verhaal lees. 22 nederlandse vliegtuigen neergeschoten waarbij 58 man zijn overleden en wij in staat waren maar liefst 1 japans vliegtuig neer te schieten. Dan snap ik eerlijk gezegd ook wel waarom we dit niet willen herinneren, wat toont de Nederlandse luchtmacht weer eens hoe incompetent ze in die tijd waren zeg….

  7. Hazza zegt: 10-03-12 om 02:18

    ” wat toont de Nederlandse luchtmacht weer eens hoe incompetent ze in die tijd waren zeg….”

    danny ;
    ik geloof niet dat het aan de Nederlandse luchtmacht lag.
    de Japanners waren echt effectief , maar hebben toch de oorlog uiteindelijk verloren.

    op de website van Australian War Memorial vond ik dit :
    “Fifteen marine aircraft, mostly Dutch Dorniers and Catalinas, but also some British and US Catalinas, as well as a pair of Australian “Empire” Class flying boats, were burned or sunk at their moorings.
    At the nearby airstrip, several US B-17 Flying Fortress and B-24 Liberator heavy bombers were destroyed, as well as a number of twin-engined Douglas DC-3 transports of the Netherlands East Indies Airline (KNILM).
    Not a single operational aircraft was left in Broome when the Japanese departed at 10.30 am”

  8. YPH zegt: 20-08-13 om 21:29

    Beste Danny,
    Volgens mij zat het zo. De Marine Luchvaartdienst is met al zijn materieel en bemanning en vrouwen en kinderen(wat niet mocht) vanuit Soerabaja naar het veilige Australië gevlucht. Daar veilig liggend in de baai hebben Japanse vliegtuigen de Nederlandse watervliegtuigen beschoten. Op Australisch grondgebied dus. Er waren ook geen kinderen uit interneringskampen bij, zoals de nos vandaag op di.20augustus 2013 schrijft. Ik vind je reactie zeer kwetsend. Zou je je eerst eens op de hoogte willen stellen van de feiten, alvorens negatief te oordelen? En als die feiten je niet bekend zijn, wat helemaal niet erg is, niet willen oordelen en al helemaal niet negatief? Zal ik je in contact brengen met iemand die als klein kind zijn ouders voor zijn ogen heeft zien verdrinken bij die laffe aanval? Ik denk dat hij je niet wil spreken…

  9. Karen Pelder zegt: 10-10-14 om 16:03

    In de roman “Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd” van Charles den Tex en Anneloes Timmerije wordt de aanval op Broome zeer duidelijk beschreven (precies zoals YPH zegt). Het boek is gebaseerd op een waargebeurd verhaal van Lienke en Guus Hagers, de laatste ook een piloot van het 18e squadron, net zoals Gus Winckel. Een aanrader (uitg. door degeus in sept. 2014)

Geef een reactie

 

    • Over dit weblog

      Correspondent Robert Portier plaatst hier weblogs over wat hij zoal meemaakt rondom zijn werkzaamheden als correspondent in Australië. Zijn standplaats is Sydney.
    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.