“Dit masker biedt bescherming tegen bepaalde deeltjes,” staat op het mondkapje. En ik vraag me af of dat ene voorbehoud, ‘bepaalde deeltjes’, erin gefriemeld is vanwege de beruchte Amerikaanse claim-cultuur. Eigenlijk had er moeten staan: “Dit masker biedt bescherming tegen bepaalde deeltjes, maar niet tegen tweehonderdduizend ton in elkaar lazerend staal”. 

Want zoveel was het.

Ik ben niet zo’n verzamelaar. Maar dat mondkapje heb ik bewaard. Twee dagen na 11 september drukte de New Yorkse politie het in mijn handen, als extraatje bij de verplichte perspas. De avond ervoor waren we in de stad aangekomen. Een lange vliegreis had ons via -als ik me niet vergis- Minneapolis en Philadelphia naar New York gevoerd. We kwamen aanrijden vanuit New Jersey, aan de andere kant van de Hudson. Een aantal collega’s in het busje had alles al gezien: oorlogen, rampen. Maar toen we de stofwolk boven Manhattan zagen hangen – bijna lichtgevend in de late avond – waren ook zij even stil.

Uit recent onderzoek van het medisch tijdschrift The Lancet blijkt dat reddingswerkers die op Ground Zero waren bijna 20 procent meer kans hebben op kanker dan hun afwezige collega’s. Accountant Jerry Borg overleed in december 2010 aan een longziekte die hij had opgelopen door inademing van het Ground Zero-stof. Hij werd slachtoffer 2.753 van de Twin Towers-aanval. Afgelopen januari stelde de federale overheid nog eens 4 miljard dollar beschikbaar voor ziekgeworden overlevers: de zogeheten ‘Zadroga-wet’, genoemd naar een in 2006 overleden brandweerman.

“Dit masker biedt bescherming tegen bepaalde deeltjes.”

Een paar weken geleden bezocht ik het monument voor de slachtoffers van 9/11.

(Of laat ik iets specifieker zijn: het monument op Ground Zero. Het wemelt inmiddels van de 9/11-monumenten, overal in Amerika. Eentje lijkt op een Apple-winkel, aldus deze top-5 van lelijkste 9/11-monumenten. Dat zo’n ranglijst uberhaupt bestaat duidt op enige ontspanning. Vijf jaar geleden was het heiligschennis geweest. Ook David Childs, architect van de nieuwe hoofdtoren, durft inmiddels weer: in ons interview noemde hij de Twin Towers ‘niet geliefd’ en ‘lelijk’.)

Het monument op Ground Zero bestaat uit twee grote vierkante vijvers. De namen van de slachtoffers zijn in de randen geschreven, aan de binnenkant stroomt water. De vijvers liggen precies op de plek waar de torens stonden, maar zijn aan elke kant een paar meter kleiner. De precieze grens wordt gemarkeerd door eikenbomen. ‘s Zomers bieden straks zo’n vierhonderd stuks beschutting aan de bezoekers. Het vallende water deed sommige nabestaanden aan de instortende torens denken, vertelde de Israelisch-Amerikaanse architect Michael Arad ons. Hij had het niet zo bedoeld, maar iedereen mag er uiteraard in zien wat-ie wil. Zolang het maar troost biedt.

Gwendolyn Briley gebruikte die laatste vijf woorden ook. Zij verloor haar broer Jonathan, die werkte in het restaurant Windows Of The World, op de bovenste verdieping van het WTC. Even vreesde ze dat deze beroemde foto Jonathan liet zien. Inmiddels gelooft ze dat niet meer, maar: als anderen dat wel willen geloven, omdat ze hun eigen geliefden niet elke nacht opnieuw willen zien vallen, dan vindt ze dat prima.

Zolang het maar troost biedt.

Troost: New York had seks als nooit tevoren. “Terror sex”, zoals de onvermijdelijke sociologen het beschreven: end-of-the-world-coitus. Wellust is een terugkerend thema bij 9/11. Kaper Mohammed Atta bereidde zich voor in de ‘Pink Pony’, een stripclub in Florida, met een ijverige blondine in zijn schoot  (Atta gaf geen fooi.) Op het schuiladres van Bin Laden werd porno gevonden, made in America.

Dat laatste bleef bij me hangen. ‘t Behoort tot de mallotigheden van het afgelopen decennium, net als de ‘Freedom Fries’ (in de aanloop naar de Irak-oorlog serveerde de Congres-kantine even geen French fries, omdat de Fransen dwars lagen bij de VN) en het complete oeuvre van Terry Jones, die malle dominee uit Florida die eerder dit jaar een koran verbrandde, en ook komend weekend weer van de partij zal zijn in New York. Een Pakistaanse taxichauffeur zal hem zonder morren van JFK Airport naar zijn hotel brengen. Zo gaat dat.

Het meest verbijsterende, die eerste dagen na 9/11: de schuttingen op Manhattan, compleet behangen met foto’s van vermisten. Ze waren meestal op een simpel a4-tje afgedrukt, compleet met naam, geboortedatum, sofi-nummer. Vaak stonden er cijfers bij. Hoe hoger het cijfer, des te slechter vaak het nieuws. Stond er ’46′, dan werkte de vrouw op de foto op de 46e verdieping. Destijds liepen we hele stratenblokken af. Maar de foto’s hielden nooit op. Lantaarnpalen, bushaltes: of je haar gezien had, en of je dan kon bellen. E-mailadressen stonden er nauwelijks bij. Die waren nog niet ingeburgerd.

Tegenwoordig hangen aan een van de schuttingen duizenden tegeltjes als herinnering aan 9/11. Vorige week werden ze haastig weggehaald door buurtgenoten, omdat orkaan Irene het hekwerk omver dreigde te trekken. Inmiddels hangen ze weer.

De aanslagen waren gericht tegen de politieke, militaire en economische macht van Amerika. Alledrie zijn sinds 2001 onmiskenbaar afgenomen. In die zin hebben de daders hun zin gekregen. Maar zoals uit het bovenstaande blijkt: de burgerzin, de lust en de troost waren al heel snel weer terug. De hoogste wolkenkrabber van Amerika rijst straks -inclusief antenne- 1776 feet de lucht in, naar het geboortejaar van Amerika. Aanvankelijk zou ‘t de ‘Freedom Tower’ gaan heten, een symbolische middelvinger naar de daders. Maar daarmee hadden die postuum teveel eer gekregen. En dus heet-ie nu gewoon naar zijn adres: One World Trade Center.

Terugveren is: een app ontwikkelen, waarmee je overal de Twin Towers in je foto kan projecteren.

Zondag lijkt me daarvoor een mooie dag.